صفحه اصلی

بعید است تا بحال نام ریتالین به گوش شما نرسیده باشد. دارویی که به شکل قرص برای درمان کودکان بیش فعال استفاده می شود. این دارو توسط پزشکان اعصاب تجویز می گردد و مادران کودکان بیش فعالی که آنرا مصرف کرده اند معتقدند تاثیر خوبی روی یادگیری و رفتار فرزندشان دارد. ولی احتمالا آنچه شما را ترغیب به مطالعه این مقاله کرده است این جملات نیست! چرا که ریتالین جنبه ی دیگری هم دارد که خیلی مشهورتر از تاثیرات درمانی یک دارو بر روی یک بیماری است.

آنچه ریتالین را نسبت به بقیه داروها متمایز می کند مصرف خودسرانه آن توسط افراد سالم است. استدلال مصرف کنندگان هم این است که ریتالین ضرر ندارد، اگر ضرر داشت پزشکان آن را برای کودکان تجویز نمی کردند. در مقابل، رسانه ها مخالفت شدیدی با این دارو دارند. عوارض خطرناک و بعضا مرگ آوری را به آن نسبت می دهند که باعث می شود حتی بیماران نیازمند به مصرف این دارو هم در مورد آن به شک بیفتند. اما در این بین واقعیت چیست؟ آیا ریتالین مفید است یا مضر؟

هرچند مقالات متعددی در مورد ریتالین نوشته شده است، ولی اغلب آنها در مورد مضرات این دارو اغراق کرده اند. البته احتمالا هدف نویسندگان اینگونه مقالات، که اغلب هم پزشک نیستند، این بوده است که جوانان را از مصرف خودسرانه این قرص پرهیز دهند. اما  بنظر اینجانب در دنیای اطلاعاتی که امروزه در آن به سر می بریم، بهترین روش برای متقاعد کردن مخاطبین، گفتن واقعیات علمی به آنهاست. اغراق بیش از حد در مورد مضر یا مفید بودن یک چیز ممکن است در کوتاه مدت اثری بر مخاطب داشته باشد ولی نهایتا وی با جستجوی بیشتر به این اغراق پی برده و نظر منفی نسبت به گوینده ی آن مطلب پیدا می کند. بنابراین در نوشتن این مقاله سعی کرده ام از افراط و تفریط پرهیز کرده و فقط یافته های علمی اثبات شده در مورد ریتالین را با شما در میان بگذارم. امیدوارم این مقاله برایتان مفید باشد و به شما در اتخاذ تصمیم مناسب کمک کند.


متیل فنیدیت با نام تجاری ریتالین (Ritalin نام یک داروی محرک سیستم اعصاب مرکزی است. ریتالین از 60 سال قبل برای درمان کودکان بیش فعال توسط پزشکان متخصص اعصاب تجویز می گردد. این دارو توسط شرکت نوارتیس تولید شده و قرصهای 5، 10 و 20 میلی گرمی دارد و فرم 10 میلی آن بیش از بقیه تجویز می گردد. قرص ریتالین کوچک و به رنگ سفید یا زرد است و تا حدی تلخ مزه می باشد.

امروزه پزشکان ریتالین را بعنوان دارویی برای درمان کودکان بیش فعال می شناسند. این دارو برای اولین بار در سال 1944 توسط شیمیدانی از شرکت سیبا (که امروزه نوارتیس نام دارد) ساخته شد. همسر این شیمیدان مبتلا به فشار خون پائین بود و برای اینکه بتواند بهتر به فعالیت بپردازد از این محصول استفاده می کرد. بنابراین وی این ماده را ریتالین نام نهاد که برگرفته از نام همسرش ریتا بود. سال 1957 شرکت سازنده ریتالین را برای درمان افسردگی شدید، خستگی مزمن و نارکولپسی (حملات خواب در طی روز) معرفی کرد. آنزمان شرکت سیبا سعی داشت محصولش را بعنوان یک قرص نیروبخش و انرژی زا معرفی کند. مثلا در تبلیغاتش ابتدا خانم میانسال خانه داری را نشان می داد که به انبوهی از سیب زمینی های پوست نکنده غمگینانه نگاه می کند. در قسمت بعدی تبلیغ، بعد از مصرف ریتالین، نشان می داد که تمام سیب زمینی ها پوست کنده و خرد شده اند و آن خانم چهره ای نسبتا شاد دارد. تبلیغات اولیه برای بازاریابی محصول چندان موفقیت آمیز نشد. در سال 1960 این شرکت ترکیبی از ریتالین را با هورمونها و ویتامینها بعنوان محصولی تقویت کننده با نام Ritonic عرضه کرد که البته بعد از مدت کوتاهی عرضه آن متوقف گردید. ولی این پایان داستان ریتالین نبود.

از سال 1930 روانشناسانی که در حیطه روانشناسی کودک کار می کردند دریافته بودند که داروهای محرک می تواند تاثیرات مفیدی بر عملکرد درسی کودکان مشکل زا داشته باشد. آن زمان هنوز اصطلاح “بیش فعالی کودکان” مرسوم نشده بود و روانپزشکان توجه چندانی به این یافته ها نداشتند. اواخر دهه 1950 و در اوج دوران جنگ سرد، جامعه آمریکا توجه بیشتری به توانایی های تحصیلی دانش آموزانش نمود و در همان زمان شرکت سیبا تلاش کرد که کاربرد جدیدی را برای دارویش مطرح نماید: افزایش توانمندی کودکان بیش فعال. سال 1961 ریتالین برای درمان کودکان مبتلا به بیش فعالی تائیده FDA را گرفت و بسرعت تبدیل به یکی از پرفروش ترین داروها شد. در حال حاضر ریتالین بیشترین دارویی است که برای کودکان بیش فعال – کم توجه تجویز می گردد. بطوریکه  سالانه در آمریکا برای 6 میلیون نفر نسخه می شود که 75 درصد آنها کودکان بیش فعال هستند.

Ritalin Doctor

اختلال بیش فعالی – کم توجهی کودکان اغلب بعد از دو سالگی واضح می شود. شیوع آن بین 3 تا 5 درصد کودکان سنین مدرسه است. یعنی از نظر آماری بطور متوسط در هر کلاس درسی یک کودک مبتلا به بیش فعالی وجود دارد. اکثر این کودکان همزمان مشکلات بیش فعالی و کاهش تمرکز را با هم دارند. ولی در بعضی از این کودکان فقط بخش بیش فعالی و یا بخش کم توجهی بارزتر است. این اختلال در کودکان پسر بیشتر از دختران است و اغلب سابقه مشابه در بستگان کودک هم وجود دارد. بیش فعالی در این کودکان با جنب و جوش بیش از حد و انجام کارهای خطرناک خود را نشان می دهد. برخلاف کودکان معمولی، این بچه ها از کارهای بدشان عبرت نمی گیرند. همچنین این کودکان رفتارهای تکانشی دارند. مثلا بدون هیچ علت خاصی ممکن است چیزی که در دستشان گرفته اند را پرت کنند و یا کودک بغل دستی را هل دهند! مشکل دیگر این کودکان کم توجهیاست. یعنی آنها نمی توانند بخوبی تمرکز کنند. این مشکل خود را بیشتر در سنین مدرسه نشان می دهد. مثلا کودک نمی تواند بخوبی شعر حفظ کند و یا در دیکته کلمات را جا می اندازد. این کودکان معمولا کارهایشان را نمی توانند به اتمام برسانند. همچنین ممکن است بارها وسایل خود را در مدرسه جا بگذارند و یا براحتی گم کنند. معلم به پدر و مادر شکایت می کند که کودک شما در کلاس حواسش پرت است و به درس گوش نمی دهد و کلاس را بهم می زند. در خانه هم این بچه ها معمولا نمی توانند پشت سر هم تکالیفشان را انجام دهند و با کوچکترین صدایی تکالیف را رها کرده و بلند می شوند.

 تجویز داروی ریتالین به کودکان بیش فعال به این منظور انجام می شود که راحت تر بتوانند درسهایشان را بخوانند و یاد بگیرند. بسیاری از این کودکان بدون مصرف دارو بیشترین مشکل را در ساعات مدرسه دارند و اغلب در روزهای تعطیل و در منزل مشکل چندانی ندارند. بنابراین در چنین کودکانی نیازی به مصرف ریتالین در آخر هفته ها، تعطیلات و مسافرتها نیست. بیشترین اثر ریتالین در رفتارهای کودک وقتی است که صبح ها و قبل از رفتن به مدرسه داده شود. در این حالت تمرکز کودک برای یادگیری درس در مدرسه بهتر شده و راحت تر می تواند ساعات مدرسه را پشت سر بگذارد. اثر قرص ریتالین معمولا در عرض 20 الی 30 دقیقه بعد از مصرف شروع می شود و بنابراین والدین براحتی موثر بودن آنرا احساس می کنند. البته تنظیم دوز و تعیین مقدار مناسب برای کودک ممکن است به دو تا سه هفته زمان نیاز داشته باشد. معمولا مقدار تجویزی بین 5 تا 20 میلی گرم تنظیم می شود و اغلب مقدار دوز لازم برای یک کودک سه ساله با مقدار آن برای بزرگسالی که چندین برابر وی وزن دارد مشابه است! شاید علت این باشد که میزان داروی لازم بستگی به تعداد سلولهای فعال مغزی دارد و این تعداد در یک کودک و بزرگسال فرق چندانی با هم ندارد.

پزشک معالج دارو را در ابتدا با مقدار 5 میلی گرم و یا کمتر شروع می کند تا اگر عارضه ای داشت بتوان راحت آنرا قطع کرد. البته معمولا مقدار 5 میلی قرص اثر چندانی در بهبود رفتار کودک ندارد و باید پزشک آنرا افزایش داده و به 10 میلی گرم برساند تا اثر درمانی خود را نشان دهد. اگر کودک یا فرد بالغ به مقدار 20 میلی گرمی دارو جواب ندهد، افزایش دوز معمولا موثر نیست و فقط عوارض دارو را بیشتر می کند. طول اثر ریتالین بین 3 تا 4 ساعت است و پس از آن دیگر دارو در خون قابل شناسایی نیست. البته بسیاری از کودکان بیش فعال در رده ابتدایی با مصرف یک قرص اول صبح و قبل از رفتن به مدرسه برای کل روز رفتار و تمرکز خوبی پیدا می کنند. شاید علت آن این باشد که وقتی کودک در اوج فعالیت درسی که در مدرسه است، به کمک دارو، رفتار و خلق خوبی پیدا می کند و می تواند کارهایش را با موفقیت انجام دهد، احساس بهتری در مورد خودش پیدا کرده و لذا می تواند بدون دارو به فعالیت های درسی عصر در منزل هم بپردازد. البته اکثر نوجوانان بیش فعال به دوز عصرگاهی هم نیاز پیدا می کنند.

ریتالین قرص کوچکی است و بلع آن برای کودکان اغلب مشکلی ندارد.بعضی مادران این قرص را خورد کرده و درون ماست یا سایر غذاهای نرم به کودک می دهند. معمولا کودکان پنج سال به بالا براحتی می توانند قرص کامل را ببلعند. با اینکه ریتالین اغلب برای کودکان تجویز می گردد ولی شرکت سازنده تمایلی برای عرضه آن به فرم شربت ندارد. علت این مساله این است که احتمال مصرف نامناسب و اعتیاد گونه دارو در فرم شربت بیشتر است و برای جلوگیری از چنین سوء استفاده ای شرکت ها برای داروهای محرک فرم شربت را معمولا تولید نمی کنند.

ریتالین یک داروی محرک است و همانند آمفتامین و کوکائین، میزان دوپامین را در مغز بالا می برد. دوپامین یکی از مواد پیام رسان بین سلولی در مغز است که نقش زیادی در تنظیم کردن رفتار بر عهده دارد. دوپامین هم همانند سایر پیام رسانهای شیمیایی توسط سلول فرستنده ی پیام تولید می شود تا به سلول گیرنده رسیده و آنرا تحریک کند. دوپامین اضافی که بین دو سلول باقی می ماند توسط گیرنده های خاصی بازجذب و حذف می شود. آمفتامین ها که بعنوان ماده مخدر اکستازی معروفند میزان تولید دوپامین را در مغز افزایش می دهند و لذا مغز را تحریک میکنند. ولی مکانیسم اثر ریتالین این است که جلوی بازجذب دوپامین را درون مغز می گیرد. احتمالا در کودکان مبتلا به بیش فعالی، گیرنده های بازجذب کننده دوپامین بیشتر از حد معمول است و لذا قبل از آنکه دوپامین تولید شده بتواند به هدف خود برسد، بازجذب می شود. این اتفاق باعث می شود که توانایی مغز برای تمرکز کردن در این کودکان کاهش یافته و با اندک سر و صدایی حواسشان پرت شود. بنابراین مصرف داروی ریتالین در افراد بیش فعال، جلوی بازجذب اضافی دوپامین را گرفته و سطح آنرا به حد نرمال می رساند. این کار به بهتر شدن تمرکز این کودکان کمک کرده و کنترل آنها را بر رفتارهای تکانشی افزایش می دهد.


بررسی ها نشان داده است که مصرف ریتالین در مقادیر درمانی می تواند با عوارضی همراه باشد. مقادیر کم ریتالین باعث کاهش ضربان قلب وافزایش فشار خون می شود. ولی این تغییرات در حدی نیست که برای بیمار مشکل ساز شود. ناراحتی شکمی در مصرف تمام داروهایی که به شکل قرص ارائه شده اند امکانپذیر است و ریتالین هم یکی از این داروهاست. با ادامه مصرف دارو این عارضه از بین می رود. کاهش اشتها در کودکی که ریتالین مصرف کرده است شایع است. ولی با خارج شدن دارو از بدن (معمولا در عرض کمتر از 4 ساعت) بی اشتهایی ناشی از آن هم رفع می شود. بنابراین در مصرف دو بار در روز دارو ممکن است اشتهای کودک برای ناهار کم باشد اما بلعکس اشتهای خوبی برای وعده ی شام خواهد داشت. بسیاری از مادران نگران این هستند که مبادا مصرف ریتالین جلوی رشد فرزندشان را بگیرد و یا میزان وزن گیری او را کاهش دهد. ولی مطالعات زیادی در این مورد انجام گرفته است و چنین عارضه ای برای دارو نشان داده نشده است. همچنین مطابق تحقیقات اخیر قد نهایی این کودکان مشابه همسالانشان خواهد بود.

Ritalin appetite

ریتالین دارویی محرک است و بنابراین می تواند باعث کم خوابی شود. اگر آخرین دوز ریتالین دیر داده شود ممکن است خواب بچه را با مشکل مواجه کند. البته این اثر ضد خواب هم با از بین رفتن سطح دارو در بدن بعد از چهار ساعت رفع می گردد. بنابراین در کودکانی که نیاز به مصرف چند نوبت دارو طی روز دارند، آخرین قرص ریتالین باید قبل از ساعت 4 عصر داده شود تا برای خواب کودک مشکلی ایجاد نکند.

ریباند” یا بازگشت علائم اصطلاحی است که برای شدت گرفتن علائم بیمار بدنبال از بین رفتن اثر دارو بکار می رود. ابتدا که کودک ریتالین را مصرف می کند، آرام شده و تمرکزش بهتر می شود ولی با از بین رفتن اثر دارو مجددا رفتارهای پرخاشگرانه شروع می شود. برگشت علائم بدنبال از بین رفتن اثر قرص نشانه ی نسبتا شایعی در کودکان بیش فعال است. حتی بعضی مادران احساس می کنند کودکشان عصر ها پر جنب و جوش تر از سابق هم شده است. ولی این برگشت علائم در حدی نیست که نیاز به قطع مصرف دارو شود. در کودکانی که اثر ریباند و برگشت علائم شدید باشد، انواع طولانی اثر ریتالین (دگزدرین) تجویز می گردد تا میزان برگشت علائم را کم کند.

مقادیر بیش از حد ریتالین (بالای 20 میلی) باعث می شود که کودک احساس سردرد، طپش قلب، لرزش بدن و عصبی شدن داشته باشد. در بالغین مصرف کننده ریتالین هم چنین عوارضی ایجاد می گردد. ولی تفاوت در این است که بالغین علی رغم این علائم احساس یوفوریا (سرخوشی)هم می کنند. یوفوریا در کودکان نادر است و لذا آنها مقادیر بالای دارو را تحمل نمی کنند. به همین دلیل در بالغین تمایل به مصرف بیش از حد مجاز(سوء مصرف) ریتالین خیلی بیشتر از کودکان دیده می شود و این یکی از عواملی است که ریتالین را جزو مواد با احتمال اعتیاد بالا قرار می دهد. در بخش بعدی در این مورد بیشتر صحبت می کنیم. یک مشخصه دیگر مواد معتاد کننده، خاصیت تولرانس آنهاست. تولرانس یعنی مقاومت پیدا کردن بدن که باعث می شود بیمار مقادیر بیشتر و بیشتری از یک ماده را مصرف کند تا همان تاثیر قبلی را احساس کند. طبق بررسی ها مصرف مقادیر درمانی ریتالین در محدوده 5 الی 20 میلی گرمی ایجاد تولرانس و اعتیاد نمی کند ولی مقادیر بالاتر چنین خاصیتی دارند. همچنین مقادر درمانی ریتالین در یک کودک اگر بطور ناگهانی قطع شود، حتی بعد از مصرف مداوم برای چند سال، علائم ترک مصرف ایجاد نمی کند. ولی افرادی که مقادیر بالای ریتالین را سوء مصرف می کنند با قطع آن دچار علائم ترک می شوند که بعدا مفصل تر در مورد آن صحبت می کنیم.

هیچ بیماری جدی و خطرناکی بعلت مصرف طولانی مدت مقادیر درمانی ریتالین گزارش نشده است. در سال 1996 طی تحقیقاتی مشخص شد که مصرف مقادیر بالایی از ریتالین در موشها در طولانی مدت می تواند آنها را مستعد سرطان کبد کند. ولی تا بحال هیچ گزارشی در انسانها که نشان دهد مصرف ریتالین با سرطان کبد رابطه دارد در این 60 سال به ثبت نرسیده است و لذا نیازی نیست خانواده ها در این مورد نگران باشند.

موارد منع مصرف ریتالین:

ریتالین در بعضی موارد ممنوعیت مصرف دارد و نباید تجویز گردد. این موارد عبارتند از:

  • اضطراب شدید
  • بی قراری و پرخاشگری شدید
  • گلوکوم یا آب سیاه (بالا رفتن فشار داخل چشم)
  • سابقه خانوادگی بیماری توره و تیک

این دارو در مبتلایان به بیماریهای زیر نیز منع مصرف دارد:

  • فشار خون بالا
  • نارسائی قلبی
  • پرکاری تیروئید
  • آریتمی (ضربان قلب نامنظم)
  • سکته قلبی اخیر


آنچه ریتالین را به دنیای رسانه ها آورد، استفاده های نابجایی است که از آن صورت گرفت. ریتالین جزو موادی طبقه بندی می شود که قابلیت سوء مصرف بالایی دارد. گزارشات اولیه در مورد سوء مصرف آن باعث شد که این دارو در سال 1968 از بازار دارویی کشور سوئد جمع آوری شود. در سال 1996 مجله فوربس گزارشی را منتشر کرد که نشان میداد میزان مصرف ریتالین بین سالهای 1989 تا 1994 در ایالات متحده به چهار برابر رسیده بود. این افزایش در حدی بود که کمیته کنترل مواد مخدر آمریکا مامور شد در مورد آن بررسی دقیقتری نماید. نتایج بررسیهای این کمیته نشان داد که 10 الی 12 درصد دانش آموزان پسر در آمریکا ریتالین مصرف میکنند، آماری که بسیار فراتر از آمار کودکان بیش فعال (3 درصد) است. در حقیقت بیش از 90 درصد تولید جهانی ریتالین در آمریکا مصرف می شود. بررسی ها نشان داده است که در آمریکا نوجوانانی که برایشان ریتالین تجویز می شود ممکن است آنرا به همکلاسیهایشان بفروشند! حتی گزارش شده است که در مواردی افراد بالغ کودکی را که ادعا می کنند بیش فعال است پیش چند پزشک میبرند تا بتوانند از این طریق ریتالین مورد نیازشان را تهیه کنند! طبق گزارشات آماری ریتالین جزو 10 دارویی است که بیش از همه از داروخانه ها دزدیده می شود.

امروزه این مطلب ثابت شده است که مصرف ریتالین در کودکان بیش فعال میزان تمرکز آنها را بالا می برد. همچنین مصرف این دارو در بیماران مبتلا به اختلالات خواب، نظیر نارکولپسی، به آنها کمک می کند که راحت تر بیدار بمانند. این مساله موجب شده است که در نقاط مختلف جهان بعضی از دانشجویان به امید دست یابی به تاثیرات مشابه در افراد بیش فعال، ریتالین را خودسرانه مصرف کنند. آنها این دارو را در شبهای امتحانیمصرف می کنند تا راحت تر بتوانند بیدار بمانند و با تمرکز بیشتری درس بخوانند. طبق آمار ایالات متحده بیش از 5 درصد دانشجویان این کشور حداقل بک بار سابقه مصرف ریتالین را به دلایل غیر پزشکی داشته اند و این آمار بین دانشجویان هنر به 16 درصد هم رسیده است.

Ritalin Student

هرچند مفید بودن مصرف ریتالین در کودکان بیش فعال به اثبات رسیده است، ولی در مورد عوارض مصرف آن توسط افراد سالم به منظورافزایش توانمندی های ذهنی مطالعات کمی صورت گرفته است. در مطالعاتی که انجام شده است مشخص شده که مصرف ریتالین در یک فرد سالم توانایی های ذهنی او را در انجام کارهای جدید تا حدی افزایش می دهد ولی توانمندی های مرتبط با کارهای قبلی در او کاهش می یابد. یعنی مصرف ریتالین در افراد سالم هرچند ممکن است استعداد یادگیری فعلی را افزایش دهد ولی مجموع استعدادها و توانایی ها کاهش می یابد. همچنین این افراد دچار یک اعتماد به نفس کاذب می شوند و تصور می کنند توانائی هایشان افزایش پیدا کرده است در حالی که فقط در حد جزئی تمرکز آنها بهتر می شود. شاید این ذهنیت که ریتالین در افراد سالم می تواند توانمندی های ذهنی را بالا ببرد بیش از آنکه ناشی از اثرات واقعی دارو باشد، بعلت افزایش اعتماد به نفس فرد و بهتر شدن تصورش از توانایی های خویش باشد.

در پزشکی برای تائید شدن یک روش تشخیصی یا درمانی، باید طبق مطالعات بالینی بالاتر بودن اثرات مفید آن روش نسبت به اثرات مضرش به اثبات برسد. یک نمونه بارز در این مورد استفاده از پرتو درمانی برای درمان انواع سرطانهاست. عوارض پرتو درمانی بر بافتهای سالم بدن در علم به اثبات رسیده است. ولی در سرطانها میزان آسیب رسانی توده بدخیم بقدری بالاست که پزشک علی رغم آگاهی به عوارض پرتو درمانی آنرا برای بیمار تجویز می کند تا جلوی آسیب مهمتر را بگیرد. اما روش درمان با پرتو بعلت عوارضی که دارد هرگز در بیماریهای کم ضررتر توصیه و تجویز نمی گردد. همین مساله در مورد داروها هم صدق می کند. فواید مصرف ریتالین در کودکان بیش فعال بسیار بیشتر از عوارض بالقوه آن است و به همین دلیل مورد قبول مجامع علمی است. ولی هیچ یک از پزشکان استفاده از ریتالین در افراد سالم را توصیه نمی کنند چرا که در این افراد خطرات و عوارض این دارو نقش مهمی پیدا می کند و قابل چشم پوشی نیست.

مصرف ریتالین برای کسب نمرات درسی بالاتر در حقیقت نوعی دوپینگ تحصیلی محسوب می شود. این کار علاوه بر مضراتی که برای خود مصرف کننده دارد، عدالت تحصیلی بین دانشجویان را هم از بین می برد. بعلت استفاده نابجای دانشجویان آمریکایی از این دارو برای درس خواندن، کمیته های اخلاقی این کشور به دانشگاهها پیشنهاد داده اند که در ایام امتحانات از دانشجویان تست ادرار گرفته شود تا با مصرف کنندگان ریتالین و سایر داروهای محرک برخورد شود.

بعضی جوانان از ریتالین در پارتی های شبانه و جشنها استفاده می کنند تا به حالت سرخوشی برسند. همچنین با توجه به ارزانتر بودن و در دسترس تر بودن این ماده نسبت به سایر مواد غیرقانونی، تعدادی از افراد ریتالین را بعنوان یک ماده مخدر مصرف می کنند. آنهایی که ریتالین را بعنوان مخدر مصرف می کنند، برای آنکه تاثیرات محرک و آمفتامینی این قرص را افزایش دهند، آنرا پودر کرده و از طریق بینی میکشند (تدخین) و یا در آب حل کرده و درون رگ تزریق می کنند. وقتی ریتالین بصورت قرص مصرف شود بین 30 دقیقه تا یکساعت طول می کشد تا تاثیر آن مشخص گردد. در موارد تدخین از راه بینی این زمان به 5 الی 10 دقیقه کاهش یافته و در تزریق وریدی به 10 الی 15 ثانیه می رسد. این کوتاه شدن زمان تاثیر یکی از فاکتورهای مهمی است که قابلیت اعتیاد آور بودن یک ماده را افزایش می دهد. به همین دلیل ریتالین را جزو دسته 2 مواد طبقه بندی میکنند. یعنی مواردی که قابلیت درمانی دارند ولی احتمال سوء استفاده و اعتیاد کنندگی آنها بالاست. در حقیقت خواص مقادیر کم و درمانی قرص ریتالین در کودکان بیش فعال با عوارض مصرف مقادیر بالا و غیرخوراکی آن در افراد سالم بسیار متفاوت است و اینجاست که طریقه و مقدار مصرف یک ماده نقش مهمی در قابلیت اعتیاد آوری آن ایفا می کند.

Ritalin Snort

ریتالین و کوکائین مواد محرکی هستند که ساختار شیمیایی و عملکرد مشابهی دارند. همانطور که در بالا گفته شد، ریتالین هم همانند کوکائین میزان بازجذب دوپامین را در مغز کاهش می دهد. ریتالین وقتی بعنوان دارو برای بیش فعالی تجویز می گردد اعتیاد آور نیست ولی وقتی توسط افراد سالم مورد سوء مصرف قرار می گیرد اعتیاد آور می شود. مهمترین دلایل این تفاوت در زیر آمده است:

  • تفاوت در ساختارهای مغزی: در مبتلایان به بیش فعالی میزان بازجذب دوپامین در مغز بالاتر از افراد سالم است و لذا میزان دوپامین برای تنظیم رفتارها کمتر از مقدار ضروری است. پایین بودن ماده تنظیم کننده ای مثل دوپامین در مغز افراد بیش فعال باعث می شود که بعضی چرخه های مهار کننده در مغز بخوبی کار نکنند و لذا کودک نتواند رفتارهایش را بخوبی کنترل کند. در این حالت مصرف ریتالین در این کودکان با کاهش میزان بازجذب، مقدار دوپامین را در مغز به حد نرمال رسانده و نقش تنظیم کننده رفتار دارد. ولی در افراد سالم میزان دوپامین در حد نرمال است و مصرف ریتالین با افزایش مقدار دوپامین مغز، آنرا از حد نرمال خارج می کند. بالا بودن بیش از حد دوپامین در مغز باعث می شود که فرد حالت برانگیختگی پیدا کند و با از بین رفتن اثر دارو، احساس افسردگی در وی ایجاد شود. بنابراین برای غلبه بر این افسردگی مجددا سراغ مصرف ریتالین برود.

  • تفاوت در روش مصرف: ریتالین به شکل قرص است و جذب آن توسط دستگاه گوارش به آرامی و در عرض یک ساعت یا بیشتر است. بنابراین مقدار دوپامین را در مغز به آرامی بالا می برد و حالت سرخوشی ایجاد نمی کند. اما وقتی ریتالین از طریق بینی تدخین شود و یا درون رگ تزریق گردد، همانند کوکائین، بصورت ناگهانی باعث افزایش دوپامین در مغز می شود که این خاصیت هم خطرناک است و هم اعتیاد آور. این روش مصرف باعث ایجاد نوعی سرخوشی در مصرف کننده می شود که او را ترغیب به ادامه سوء مصرف میکند. سوءمصرف طولانی مدت ریتالین عوارضی مشابه آمفتامین (اکستازی) می دهد. اضطراب و بی خوابی از جمله این عوارض است. افرادی که مقادیر زیاد ریتالین را بصورت تزریقی مصرف می کنند دچار نوعی مسمومیت می شوند که مشابه شیزوفرنی حاد است. در این حالت بیمار نسبت به همه چیز بصورت بیمارگونه بدبین شده و دچار توهم و هذیان می گردد. شیزوفرنی جزو اختلالات روانپزشکی محسوب می گردد و مشکلات زیادی برای بیمار و اطرافیان وی ایجاد می کند.

Ritalin Abuser

  • تفاوت در میزان مصرف: ریتالین در موارد درمانی در مقادیر بین 5 الی 20 میلی گرم تجویز می شود و اگر این دوزها اثر نکرد دارو توسط پزشک قطع می گردد. طبق مطالعات بالینی این مقادیر ایجاد تولرانس و وابستگی نمی کند. همچنین کودکان اغلب مقادیر بالاتر از 20 میلی گرم را بعلت عوارض آن نمی توانند تحمل کنند. اما وقتی افراد سالم ریتالین را مورد سوء مصرف قرار می دهند، چون دوز های بالای آن احساس یوفوریا (سرخوشی) ایجاد می کند، مقدار مصرف را بالاتر از حد درمانی می برند. این مقادیر بالاتر حالت وابستگی و تولرانس ایجاد میکند. تولرانس یعنی بدن نسبت به یک ماده مقاومت پیدا می کند و دیگر مقادیر قبلی تاثیر لازم را نمی گذارد. لذا بیمار مجبور می شود دوز مصرفی خود را بالاتر ببرد تا اثرات مشابه قبل ایجاد شود. تولرانس یک مشخصه بارز مواد مخدر است و موادی که تولرانس بیشتری بدهند قابلیت اعتیاد بالاتری دارند. همچنین مصرف مزمن مقادیر بالای ریتالین وابستگی بدنی و روانی هم ایجاد می کند. در وابستگی بدنی، قطع مصرف دارو باعث بروز علائم ترک مثل خستگی بیش از حد و افسردگی شدید می شود. بیمارانی که وابستگی روانی به ریتالین پیدا می کنند هم در مواقعی که دارو در دسترسشان نباشد دچار حملات پانیک (اضطراب شدید) می شوند. دو خاصیت تولرانس و وابستگی از مشخصات اصلی مواد اعتیاد آور است.

متاسفانه سوء مصرف ریتالین در بین بعضی نوجوانان و جوانان رایج شده است. علت این مساله این است که اولا این دارو نسبتا ارزان و در دسترس است (به نسبت مواد مخدر خیابانی)، و همچنین دارو بودن آن این تصور اشتباه را برای مصرف کننده ایجاد می کند که بی ضرر است. در صورتی که ریتالین اگر بصورت نامناسب مصرف شود (مصرف سرخود و در مقادیر بالا) و یا روش مصرف آن تغییر کند (تزریق شده یا تدخین گردد) همانند کوکائین می تواند معتاد کننده و مضر شود. همچنین بالا رفتن غیر ضروری دوپامین در مغز افراد سالم بدنبال مصرف این دارو باعث می شود که مغز نسبت به مکانیسم های طبیعی پاداش؛ نظیر غذا، عشق  و ارتباطات اجتماعی؛ غیرحساس گردد و لذا فرد را افسرده کند.

بررسی ها نشان داده است که کودکان بیش فعالی که درمان نمی شوند در آینده چهار برابر بیشتر از همسالان خود در خطر سوء مصرف مواد هستند. از طرف دیگر کودکان عادی که به اشتباه تشخیص بیش فعالی روی آنها گذاشته شده و تحت مصرف مزمن ریتالین قرار می گیرند، بیشتر از سایر افراد شانس ابتلا به افسردگی را در آینده دارند. بنابراین باید توجه گردد که ریتالین در کودکان بیش فعال لازم است و به آنها کمک می کند. ولی در افراد سالم و بدون تجویز پزشک نباید ریتالین مصرف گردد چون می تواند عارضه ایجاد کند. مصرف ریتالین بعنوان درمان در کودکان بیش فعال به آنها کمک می کند تا در آینده کمتر در معرض خطر سوء مصرف مواد قرار گیرند. در صورتی که مصرف نابجای این دارو در افراد سالم، احتمال سوء مصرف مواد در آنها را افزایش می دهد. بعنوان یک پزشک شخصا جوانان تحصیل کرده ای را دیده ام که برای درس خواندن بیشتر و کسب نمرات بالاتر در کنکور سراغ مصرف طولانی مدت ریتالین رفتند و چند سال بعد از قبولی در امتحانات مورد نظر دچار اعتیاد به سایر مواد و حتی در یک مورد اقدام به خودکشی شده اند.

  نویسنده: دکتر مهدی دهقانی – متخصص مغز و اعصاب و ستون فقرات – وب سایت کلینیک برین

تاریخچه

سودوکو، مخفف یک عبارت ژاپنی 数字は独身に限る که خوانده می‌شود سوجی وا دوکوشین نی کاگیرو به معنی «ارقام باید تنها باشند» است.

هر چند این بازی برای اولین بار در یک مجله پازل آمریکایی در سال ۱۹۷۹ انتشار یافت، ولی انتشار آن به طور مستمر و پی‌گیر برای نخستین مرتبه بر می‌گردد به ژاپن در ۱۹۸۶ و از سال ۲۰۰۵ این سرگرمی به محبوبیت جهانی دست یافت و نخستین مسابقه ملی آن در سال ۲۰۰۸ در فیلادلفیا، آمریکا برگزار شد.[۱]

در ایران برای اولین بار روزنامه همشهری در سال ۱۳۸۵ ه. ش اقدام به چاپ سودوکو به صورت روزانه کرد.[نیازمند منبع]

قانون بازی

نوع متداول سودوکو یک جدول ۹x۹ است که کل جدول هم به ۹ جدول کوچک‌تر ۳x۳ تقسیم شده‌است. در این جدول چند عدد به طور پیش فرض قرار داه شده که باید باقی اعداد را با رعایت سه قانون زیر یافت:

  • قانون اول: در هر سطر جدول اعداد ۱ الی ۹ بدون تکرار قرار گیرد.
  • قانون دوم: در هر ستون جدول اعداد ۱ الی ۹ بدون تکرار قرار گیرد.
  • قانون سوم: در هر ناحیه ۳x۳ جدول اعداد ۱ الی ۹ بدون تکرار قرار گیرد.

?بازی سودوكو و تاثيرات آن بر مغز:

سودوکو جدولی است که امروزه یکی از
سرگرمی‌های رایج در کشورهای مختلف جهان به شمار می‌آید و به عنوان یک ابزار آموزشی بسیار مفید در کودکان نیز به کار می رود.

رشد مهارت‌های ظریف و عمقی حرکتی، رشد تعاملات اجتماعی و برقراری ارتباط با اطرافیان، خلق آثار تازه از طریق دستکاری محیط پیرامون، رشد زبان و عواطف و رشد هوش از جمله مزایای بازی کردن برای کودکان است.
در حین بازی،‌ کودک در معرض انواع محرکات قرار گرفته و ارتباطات زیادی در ذهنش شکل می‌گیرد و در نتیجه رشد مغزی وی را به همراه دارد.
بازی یکی از مهم ترین عوامل در تقویت مغز به حساب می‌آیند، بازی کودک نوعی ورزش و تمرین برای مغز او به شمار می‌رود.
از آن زماني که موج سودوکو دنيا را فرا گرفته است تحقيقاتي نيز بر روي مغز افرادي که اين سرگرمي را دوست داشتند انجام شد که طي آن فعاليت بالاي سلول هاي خاکستري و تقويت سلول هاي مغزي به ثبت نهايي رسيد.
در این بازی فرد ترغيب شود تا انتهاي حل کامل پازل، بازي کند همگي سبب هوشيار شدن و درگير شدن سلول هاي مغزي و جلوگيري از بروز بيماري آلزايمر يا زوال عقل مي شود.
بر اساس جدیدترین تحقیقات صورت گرفته توسط پژوهشگران دانشگاه کمبریج حل جدول سودوکو در دوران کودکی به ویژه بین سنین 7 الی 11 سال علاوه بر افزایش هوش و توانمدی ذهنی کودک باعث افزایش دامنه‌ی لغات او نیز می‌شود.
پژوهشگران علاوه بر جدول سودوکو حل جدول کلمات متقاطع را نیز یکی از راههای بهبود حافظه و مهارت‌های کلامی در کودکان معرفی کرده‌اند.

?استراتژی ها و تاثیرات

?تمرکز
هنگام تمرکز، ذهن توانایی جمع آوری ابزارهای مورد نیاز برای حل مشکلات پیچیده را دارد. در حقیقت، تمرکز شدید شاید یکی از دلایل توانایی های غیر عادی دانشمندان بزرگ در محاسبات پیچیده و به خاطر سپردن مطالب فراوان باشد.

?بهینه سازی
برای افزایش سرعت پردازش ذهنی و حل مسئله بر اشتباهات فردی و نقاط ضعف غلبه کرده و راه حل های میانبر و جایگزین قرار می دهد. هر چه بیشتر تمرین کند تا به دنبال راه های مختلف تر باشد (و هیچ گزینه ای را هر چند غیر معقول، بدون بررسی کنار نگذارد)، ذهن کودک می تواند، بهینه ترین راه حل را پیدا کند.

?حل مساله
سرعت انتقال و تصميم گيري در مغز را به نحو عجيبي افزايش مي دهد. در کنار آن به افزایش مهارت های حل مسئله کمک بزرگی می کند.

?ورزش مغزی
این بازی برای مغز انسان ورزشی به حساب می آید تا قدرتمند تر بشود. ‏این بازی یک جور نرمش برای مغز است. می توانید قبل از شروع به درس خواندن کمی بازی کند تا ببینید چقدر به درس خواندن کمک می کند. ‏همچنین منجر به رشد مهارت‌های ظریف و عمقی حرکتی خواهد شد.

 

یکی از مهمترین و کاربردی ترین هوشهایی که میشه بهش اشاره کرد هوش فضایی یا درک 3 بعدی اجسام در ذهن هست به طوری که با بکارگیری این هوش فرد می تواند شکل ها را در ذهن حرکت دهد و بچرخاند و به صورت سه بعدی آن را در ذهن ببیند!
در پاسخ به این سوال که در ابتدا هوش فضایی به چه معناست میتوان گفت این نوع هوش توانایی درک پدیده های دیداری است. یعنی توانایی درک یک شکل یا شیء.یکی از نکات جالبی که دانشمندان در پی تحقیقات خود بدان پی بردند این است که یادگیرنده های دارای این نوع هوش، با تصاویر فکر می کنند و برای به دست آوردن اطلاعات نیاز دارند یک تصویر ذهنی روشن ایجاد کنند.
این نوع هوش گاهی با عنوان هوش دیداری شناخته شده است.افرادی که ازآن بهره ور هستند ترجیح می دهند به شکل تصویری فکرکنند ، یادگیری در این افراد از راه فیلم ، تصویر و ویدیو بهتر صورت می گیرد و ماکت و نمایش یکی دیگر از راه های یادگیری برای آنهاست
افراد برای نشان دادن ایده هایشان ، از نقاشی ، مجسمه سازی و ترسیم خطوط استفاده می کند . آنها احساسات وحس وحال خود را ازطریق هنر بیان می کند
وقتی درحال فکرکردن هستند اگرقلم و کاغذی دردستشان باشند مدام درحال خط خطی و در غیراین صورت درذهن مشغول ترسیم و تجسم اشیا هستند . ازکلاس های طراحی ، نقاشی حتی خطاطی و مجسمه سازی لذت می برند
یکی از راههایی که این نوع هوش را تقویت میکند استفاده از روبیک است که تاثیر چشمگیری در تقویت هوش فضایی دارد از دیگر راههای تقویت ان میتوان به پازل طراحی و نقاشی اشاره کرد مطالب ذکر شده مربوط به سنین نوجوانی و ما بعد آن بود
اما در مورد کودکان مهمترین قسمت این نوع هوش تقویت آن از سنین کودکی میباشد زیرا طبق تحقیقات به عمل آمده این نوع هوش در دوران کودکی در اوج شکوفایی قرار دارد و پایه و اساس هوش فضایی را دوران کودکی و تصورات کودکانه تشکیل میدهد
هوش فضايي كه مربوط به تجسم سه‌بعدي اشيا است، بيش از هر چيزي با هنر در ارتباط بوده و باعث تقويت درك كودك از محيط پيرامون و اشياي موجود در آن مي‌شود.
محققان معتقدند پرورش هوش فضايي كودكان باعث مي‌شود تا آنها در بزرگسالي در رشته‌هاي طراحي، عكاسي، معماري، مهندسي و هنر موفق شوند. در حال حاضر اسباب‌بازي‌هاي مختلفي براي پرورش اين جنبه از هوش كودكان طراحي و ارائه شده است. از آنجا كه روانشناسان پايان دوسالگي را بهترين زمان براي تقويت هوش فضايي كودكان مي‌دانند، تهيه اين نوع اسباب‌بازي كمك زيادي به پرورش ذهني كودكان مي‌كند. در اين نوع اسباب‌بازي‌ها شكل‌هاي مختلفي طراحي شده است. به كودك كمك كنيد تا مكعب‌ها، مستطيل‌ها و مربع‌ها را در محل صحيح خود قرار دهد. به او بياموزيد چگونه اندازه‌هاي اضلاع اشكال را با محل خودش تطبيق دهد و زاويه‌هاي آن را بر جاي خود منطبق كند.
البته استفاده از مقوا و برش مثلث، مربع و يا مستطيل در مركز مقوا و جدا كردن آن هم روش ساده‌اي است كه با استفاده از آن نيازي به تهيه اسباب‌بازي نخواهيد داشت. پس از جدا كردن اشكال مختلف از مقوا، كودك را راهنمايي كنيد تا دوباره اشكال را در جاي مخصوص خود قرار دهد. اين شيوه توانايي استدلال و تجسم فضايي كودكان را پرورش داده و تمركز او را تقويت مي‌كند.

برای تهیه نمونه تمرینات تقویت هوش و ادراک فضایی به قسمت محصولات پاکدلها مراجعه نمایید.

برای دانلود رایگان نرم افزار تقویت ادراک فضایی به قسمت نرم افزارهای رایگان  پاکدلها مراجعه نمایید.

یوگا براي كودكان و نوجوانان

امروزه استرس های ناشی از انجام وظایف درسی _ مدرسه ای، رقابت با دوستان و هم سالان شان، فعالیت های جانبی بعد از مدرسه، آشفتگی های فکری _ هیجانی، اختلافات خانوادگی و تغییرات جسمی _ روانی، كودكان و نوجوانان را دچار اضطراب، تشویش و نگرانی های زیادی می کند. آنها نیز نیاز به آموزش های خویشتن داری، کنترل نفس، آرام سازی عضلانی و خود آگاهی درونی دارند. از این رو توصیه می شود که آنها نیز سعی کنند با انجام تمرینات هماهنگ سازی نیروی ذهن و جسم خود درصدد ایجاد تعادل بین قوای درونی شان برآیند و توانایی روبه رو شدن با شرایط سخت زندگی را در خود بالا ببرند. یکی از این تمرینات، آموزش های یوگا است که موجب تقویت توان ذهنی _ جسمانی، هماهنگی، سازگاری، انعطاف پذیری، تمرکز و مقابله با استرس های روزانه می شود.
یوگا به مفهوم ارتباط و تعادل بین ذهن و جسم است و براین اصل استوار است که، اگر بتوان ذهن را تغییر داد، می توان هر گونه مانعی را که مانع از حرکت انسان می شود، از میان برداشت. از طریق تمرینات یوگا و وضعیت فیزیکی بدن می توان هر گونه عدم تعادل و ناهماهنگی بین اعضای بدن و سیستم درونی را بر طرف نمود.
این ناهماهنگی ها می تواند جنبه های متفاوتی داشته باشد، از جمله؛
▪️ ناهماهنگی های جسمانی؛ مثل خمیدگی های اسکلت، گرفتگی های عضلانی، کشش ماهیچه ها و تقویت رباط ها. کودکی که تمرینات یوگا را به طور منظم انجام می دهد، بدنی سالم، نرم، ورزیده و قوی دارد.

▪️ اختلالات هیجانی؛ مثل انواع اضطراب ها، ترس ها، پرخاشگری ها و افسردگی های مزمن.

▪️ اختلالات رفتاری؛ مثل اختلال کمبود توجه و تمرکز، بیش فعالی های دوران کودکی. انجام منظم تمرینات یوگا برای کودکان و نوجوانان موجب آرامش، توجه و دقت بیشتر آنان در طول روز می شود.

▪️ مشکلات ذهنی _ روانی؛ مثل کاهش قدرت ذهن، حافظه، استدلال.

 

چرا یوگا برای كودكان؟

ده سال پیش چنین سؤالی در مورد هنرهای رزمی مطرح می‌شد. امروز تقریباً در همه جا كلاس هنرهای رزمی برای كودكان دایر است. یوگا نیز مثل هنرهای رزمی تواناییهای شگفت انگیزی را در كودكان پرورش می‌دهد. علاوه بر فواید آشكار تمرین بدنی، توان تمركز كودك را تقویت كرده و به او اعتماد به نفس و انضباط شخصی می‌بخشد. تمرین مرتب به كودكان كمك می‌كند تا به آگاهی درونی از خودشان دست یابند. با این آگاهی آنان در ابعاد نوین و مثبت تغییر یافته و رشد می‌كنند.
بیشتر متخصصانی كه با كودكان (مبتلا به اختلال رفتاری، كودكان با نیازهای استثنایی، اختلال تمركز حواس، ناتوانی در یادگیری و اختلال توجه ناشی از بیش فعالی) كار می‌كنند برای آموزش یوگا به كودكان آموزش می‌بینند و نتایج عالی كسب می‌نمایند. یوگا برای كودكان كاملاً مناسب است زیرا تمامیت كودك، از جمله ارتباط ذهن و جسم، را در بر می‌گیرد.

“تاثیر یوگا روی مغزکودکان وبزرگسالان مبتلا به اختلالات یادگیری و بیش فعالی(  SLD, ADD, ADHD”)

ممکن است بسیاری از ما حقیقتا ندانیم  یوگا و  فنونی که در آن مورد استفاده قرار می گیرند چگونه منجر به افزایش آرامش و آمادگی ذهنی در افراد SLDمی شود. اما جالب است بدانیم که همه ی  تکنیک های مورد استفاده در ورزش یوگا بنا بر اصول علمی فیزیولوژیکمنجر به آرام سازی سیستم عصبی افراد می شوند. اثربخشی یوگا در بزرگسالان تا حدی شناخته شده وقابل قول است اما متخصصان در این زمینه عقیده دارند که این ورزش آرامش بخش می تواند تاثیر مشابهی در کودکان و نوجوانان نیز داشته باشد. برخی از تمرین های مورد استفاده در یوگا را می توان برای کودکان نیز مورد استفاده قرار داد که در ادامه به آن ها اشاره می شود:

کنترل تنفس: 

تمرین های کنترل تنفس یوگا می تواند برای کودکان مبتلا بهADD, ADHD احساس کنترل بیشتر بر ذهن و بدن را ایجاد کند که این مسئله برای کودکان و نوجوانان بیش فعال و کم توجه از اهمیت زیادی برخوردار است. معمولا کودکان بیش فعال تنفس کوتاه و سطحی دارند که باعث می شود اکسیژن کافی وارد بدنشان نشود. زمانی که این کودکان بر نحوه ی تنفس عمیق خود متمرکز می شوند می توانند میزان اکسیژن دریافتی بدن خود را تا چندین برابر افزایش دهند و این امر موجب می شود تا کودکان احساس سلامت بیشتر، افزایش سطح انرژی،کاهش اضطراب و برانگیختگی و تحریک پذیری را تجربه کنند. انجام دادن تمرین تنفس عمیق به کودکان بیش فعال کمک می کند تا هر زمان احساس تنش و تحریک پذیری زیادی داشتند و حس کردند نمی توانند روی ذهن و بدن خود متمرکز باشند، با انجام دادن چند تمرین تنفس عمیق ساده بتوانند به حالت آرامش و آمادگی ذهنی برسند.در تمرین تنفس عمیق یوگا به کودکان و نوجوانان آموزش داده می شود که چگونه نفس خود را با 5 شماره ی آهسته از طریق سوراخ های بینی وارد کنند و بعد از 2 ثانیه نگه داشتن هوا درون شش ها با 5 شماره ی آهسته نفس را از بین لب ها بیرون بدهند. چند بار انجام  دادن این تمرین ساده ذهن و بدن کودکان بیش فعال و کم توجه را به حالت آرامش و آمادگی بیشتری می رساند.

تحقیقات نشان داده؛ انجام حداقل ۲۰ دقیقه یوگا را در مقایسه با انجام تمرینات قدرتی برای مغز بهتر است.محققان به منظور این مطالعه؛ ۳۰ دانش‌آموز فارغ التحصیل را که تمرینات ایستادن، به پشت خوابیدن، تنفس عمیق و حرکات مراقبه یوگاو همچنین؛ ورزش های هوازی شامل پیاده روی یا دویدن روی تردمیل را انجام می دادند، مورد بررسی قرار دادند. نتایج این بررسی، نشان داد که واکنش مناسب به محرک های شناختی، تمرکز بر فعالیت های مغزی و پردازش اطلاعات در زمانی که تمرینات یوگا انجام شده بود؛ بسیار بیشتر از زمان انجام ورزش های هوازی بوده است. همچنین تنفس و تمرین های مراقبه، سبب آرامش ذهن و افزایش تمرکز بر وضع بدن و تنفس بوده و عملکرد مغز را به نوعی تسهیل می کند.

تمرین های یوگا به تقویت تعادل بین جسم و ذهن کمک می کنند و بر این اصل استوارند که اگر نتوان ذهن را تغییر داد می توان هر گونه مانعی که جلوی حرکت را می گیرد، از میان برداشت.

نتایج یوگا برای کودکانSLD: از طریق انجام تکنیک های یوگا می توان هرگونه عدم تعادل و ناهماهنگی بین اعضای مختلف بدن را برطرف کرد. این ناهماهنگی ها می توانند جنبه های متفاوتی داشته باشند، از جمله ناهماهنگی های جسمانی مثل خمیدگی های اسکلت، گرفتگی های عضلانی دست و انگشتان، کشش ماهیچه ها و تقویت رباط ها. کودکی که تمرینات یوگا را به طور منظم انجام می دهد، بدنی سالم، نرم، ورزیده و قوی دارد. اختلالات هیجانی مثل انواع اضطراب ها، ترس ها، پرخاشگری ها و افسردگی های مزمن. اختلالات رفتاری مثل اختلال کمبود توجه و تمرکز، بیش فعالی های دوران کودکی. انجام منظم تمرینات یوگا برای کودکان و نوجوانان موجب آرامش، توجه و دقت بیشتر آنان در طول روز می شود. مشکلات ذهنی – روانی مثل کاهش قدرت ذهن، حافظه، استدلال. یوگا می تواند در درمان کـودکانی که دچار اختلالات تنفسی (مثل آسم و تنگی نفس)، اختلالات گوارشی، اختلالات یادگیری، اختلالات مربوط به خواب (مثل بی خوابی ها، بدخوابی ها، کابوس دیدن) هستند، نقش موثری ایفا کند. 

بخش دیگرتاثیر یوگا بر افزایش اعتماد بنفس کودکانSLD است:

افزایش اعتماد به نفس و افزایش مهارت اجتماعی از فواید ورزش یوگا است.

افزایش آگاهی بر جسم، ،تقویت ذهن، افزایش اعتماد به نفس و خود شکوفایی، افزایش روابط اجتماعی، کاهش افسردگی و اضطراب از فواید ورزش یوگا است.

هدف یوگا هماهنگی بین ذهن ، جسم و روح است و یوگا کارها معتقدند که ذهن و جسم یکی هستند و اگر وسایل مناسب در اختیار داشته باشند و در محیط درستی قرار بگیرند به یک توازن می رسند و درمان می شوند.بنابراین یوگا یک وسیله درمانی محسوب می شود.

 یوگا به دانش آموزانSLD کمک می کند تا از وضعیت بدن خود آگاه شویدتن آگاهی وخودآگاهی ، رسیدن به تعادل و وضعیت صفر برای تقویت مهارتهای حسی عصبی و حرکتی با هدف یادگیری مفاهیم ریاضی و مهارتهای ظریف نوشتاری، تقویت تمرکز ، انعطاف پذیری و کمک به مقابله در لحظه استرس ،تا آرامش خود را حفظ کنند.

نتابج یوگا علمی  به سه گروه فیزیولوژیکی، روحی _ روانی و بیوشیمیایی تقسیم میگردد. کاهش تعداد نبض، کاهش سرعت تنفس، کاهش فشار خون، افزایش امواج آلفا، افزایش راندمان دستگاه قلبی _عروقی، متعادل کردن فعالیت معده و روده، متعادل کردن غدد درون ریز، انعطاف بخشیدن به سیستم ماهیچه ای _ اسکلتی، افزایش زمان نگه داشتن تنفس، تقویت هماهنگی چشم و دست، تقویت عکس العمل ها، تقویت حرکات، افزایش تحمل، افزایش نیرو، افزایش انرژی، تقویت حواس، متعادل شدن وزن، افزایش بخشندگی در فرد، کاهش درد، تقویت تعادل، تقویت همه فعالیت های بدن را از فواید فیزیولوژیکی یوگا است.

 افزایش آگاهی بر جسم، ،تقویت ذهن، افزایش اعتماد به نفس و خود شکوفایی، افزایش روابط اجتماعی، کاهش افسردگی و اضطراب، کاهش خصومت و دشمنی، تقویت تمرکز، تقویت حافظه، تقویت دقت و توجه، تقویت راندمان یادگیری،افزایش مهارت اجتماعی از دیگر فواید روحی _ روانی یوگا میباشد. 

کاهش گلوکز، کاهش سدیم، کاهش کلسترول، کاهش تری گلیسیرید، کاهش کلسترول LDL، کاهش کلسترولVLDL، افزایش هموگلوبین، کاهش سلولهای سفید خون، افزایش تیروکسین، افزایش ویتامین C، افزایش پروتئین سرم را از فواید بیوشیمیایی یوگا است.

10 تمرین دیگر با یوگا
۱. کوه
فقط ساده بودن این حرکات دلیل بر راحتی آنها نیست. ایجاد یک هوشیاری جدید نسبت به حرکتی که فکر می‌کنید می‌دانستید، می‌تواند بسیار سخت باشد. حرکت کوه را در نظر بگیرید، که به نظر می‌آید یک ایستادن ساده است. اما در یوگا همین حرکت ساده خیلی چیزها را شامل می‌شود. پاشنه‌ها سفت روی زمین قرار می‌گیرند، عضلات پا کاملاً درگیر می‌شوند، استخوان‌های بالای لگن درست در راستای شانه‌ها قرار دارند، شانه‌ها خوب عقب کشیده شده و کتف‌ها به هم می‌چسبند، سر هم کاملاً صاف است. نفس کشیدن را فراموش نکنید.
۲. بالا کشیدن دست‌ها
نفس را داخل کشیده و دست‌هایتان را به سمت بالای سر صاف کنید. این پایه‌ترین حرکت کششی صبح‌هایتان است اما در یوگا تمرکز می‌کنید که بدنتان در تراز خوبی قرار بگیرد، مخصوصاً پاشنه‌ها که خوب روی زمین باشند و شانه‌ها عقب کشیده شوند. نگاهتان می‌تواند به بالا به سمت دست‌ها باشد که به اندازه عرض شانه‌ها در بالای سر از هم فاصله گرفته‌اند.
۳. خم شدن به جلو ایستاده
نفس را داخل کشیده و از کمر به سمت پاها خم شوید. اگر در ابتدای کار پشت‌پاهایتان کمی کشیده شد، زانوهایتان را طوری خم کنید که ستون‌فقراتتان آزاد باشد. سرتان بگذارید سنگین آویزان باشد. اگر خواستید به آرامی پاها را صاف کنید اما بگذارید سرتان در همان وضعیت بماند. پاهایتان را می‌توانید جفت روی زمین قرار دهید یا به اندازه عرض لگن از هم باز کنید، هرکدام که برایتان راحت‌تر بود.
۴. گارلند
پاها را به لبه‌های زیراندازتان برسانید و زانوها را خم کرده و به وضعیت چمباتمه (اسکات) بروید. در صورت نیاز پنجه‌های پا به طرف بیرون باشد. اگر پاشنه‌هایتان به زمین نمی رسد، یک ملحفه لوله کرده و زیر آنها بگذارید. این وضعیت برای بچه‌ها بسیار عادی است اما هرچه بزرگتر می‌شویم کمتر پیش می‌آید که در این حالت قرار گیریم. این حرکت برای لگن و مقابله با تاثیر زیاد نشستن یا رانندگی طولانی بسیار عالی است.
۵. لانژ
پاها را صاف کرده، سپس پای چپتان را به انتهای زیراندازتان برسانید و برای رفتن به حالت لانژ زانوی پای راستتان را خم کنید. سعی کنید پایی که خم شده را درست بالای قوزک پایتان باشد، طوریکه ساق پایتان کاملاً عمود بر زمین قرار گیرد. پای چپ را کاملاً صاف نگه دارید. اگر نگه داشتن این وضعیت برایتان دشوار بود، می‌توانید زانوی پای چپ را هم نزدیک به زمین کنید. قبل از اینکه پاها را عوض کنید، ۵ ثانیه بشمارید.
۶. پلانک
بعد از انجام دومین لانژ، پای چپ را هم عقب گذاشته طوریکه کنار پای راست که عقب بود قرار گیرد. این آماده‌سازی حرکت شنا کلاسیک است. ۵ ثانیه در این وضعیت قرار گیرید، دقت کنید که لگنتان پایین نیفتاده و خیلی هم از سطح بدنتان بالاتر نرود. اگر احساس کردید که آرنجتان قفل شده است، کمی آنها را خم کنید. درصورت نیاز زانوهایتان را نزدیک زمین بیاورید. بعد از ۵ ثانیه، زانوها را آزاد کرده و بنشینید و یک دقیقه استراحت کنید.
۷. چوب
بعد از اینکه حالتان جا آمد، در همان حالت نشسته، پاها را جلو رویتان روی زمین صاف کنید. این دقیقاً معادل نشسته حرکت کوه است که بسیار ساده به نظر می‌رسد اما دشوار است. دقت کنید که پنجه پا را کمی رو به خودتان خم کنید. پشتتان را کاملاً صاف نگه دارید. دست‌ها را می‌توانید کاملاً صاف یا کمی خم کنید.
8.خم شدن به جلو نشسته
در بازدم، بالاتنه‌تان را به سمت پاها جلو بیاورید. الان عضلات پشت پایتان نسبت به زمانی که خم شدن ایستاده را انجام دادید، باید گرم‌تر شده باشند. روی نفستان کار کنید، با هر حرکت دم، ستون فقرات را باز کنید و با هم بازدم، خمیدگی‌تان را بیشتر کنید. به اندازه ۵ نفس بمانید. دقت کنید که پنجه‌ها پا همچنان رو به خودتان خم باشند.
۹. سر به سمت پا
به عقب برگردید و پای چپتان را خم کرده و کف آن را به سمت ران راست بگذارید. از همان تکنیکی که برای حرکت بالا اشاره شد برای استفاده از تنفستان استفاده کنید. بعد از ۵ نفس، نشسته و پاها را عوض کنید.
۱۰. کودک شاد
به پشت دراز بکشید و زانوهایتان را به داخل سینه‌تان بغل کنید. سپس زانوها را از هم باز کرده و هم مچ پا را درست بالای زانوی همان پا بیاورید، طوریکه ساق آن پا عمود بر زمین قرار گیرد. پنجه پا را به سمت زمین خم کنید و با برگرداندن آن پا به سمت عقب، پنجه به بیرون خم شود. حرکت را برای پای مخالف تکرار کنید، اگر دقت کرده باشید بچه‌ها زیاد در این حالت قرار می‌گیرند، بعد از ۵ نفس پاها را به عقب برده و روی زمین قرار دهید و استراحت کنید.
تمرین های یوگا به تقویت تعادل بین جسم و ذهن کمک می کنند و بر این اصل استوارند که اگر نتوان ذهن را تغییر داد می توان هر گونه مانعی که جلوی حرکت را می گیرد، از میان برداشت. از طریق انجام تکنیک های یوگا می توان هرگونه عدم تعادل و ناهماهنگی بین اعضای مختلف بدن را برطرف کرد.

تشکر ویژه از سرکار خانم حجابی

حافظه کوتاه مدت، اطلاعاتی که تنها به مدت کوتاهی مورد نیاز است را در خود جای می‌دهد. این نوع از حافظه برای یادآوری مواردی که در فهرست کارهای روزانه خود یادداشت کرده‌ایم و یا در هنگام وارد کردن یک سری اطلاعات از روی کاغذ به یک نرم افزار به کار گرفته می‌شود. متأسفانه خیلی‌ها از حافظه کوتاه مدت ضعیفی برخوردارند. ضعیف بودن حافظه کوتاه مدت می‌تواند سبب بروز مشکلاتی از جمله تأثیر منفی بر شغل و یا رابطه با اطرافیان گردد. با این حال، روش‌هایی برای تقویت حافظه کوتاه مدت وجود دارد که در ادامه به آن می‌پردازیم.

گام اول

وقتی که می‌خواهید جزییات حرف‌های یک دوست یا همکار را به خاطر بسپارید، تمرکز بیشتری کنید. خودتان را وادار به گوش دادن کنید. حرف‌هایی که مخاطب می‌زند را در ذهن خود تکرار کنید. چند دقیقه‏ای بر روی این حرف‌ها تمرکز کنید و سپس به کارهای دیگر بپردازید.

گام دوم

منظم بودن، نقش مهمی در تقویت حافظه کوتاه مدت دارد. محیط کار و یا خانه خود را مرتب و منظم سازید تا انباشتگی و به هم ریختگی محیط، سبب پرت شدن حواستان نگردد. تا جایی که ممکن است محیط خانه یا کار خود را از نظم دهید تا بدین شکل ذهن تان آماده دریافت اطلاعات و فراخوانی موفق آن گردد.

گام سوم

بین اطلاعات جدید و اطلاعاتی که در گذشته داشته‌اید، ارتباط برقرار کنید. مثلاً اگر قرار است نشانی یک موسسه یا فروشگاه را حفظ کنید، نشانی جدید را به نشانی جایی که در آن نزدیکی است و از گذشته آن را می‌شناختید، در هم آمیزید. مثلاً اگر نام یک خیابان «اکبری» است، می‌توانید آن را به دوستی قدیمی که چنین نامی دارد مربوط سازید.

منظم بودن، نقش مهمی در تقویت حافظه کوتاه مدت دارد. محیط کار و یا خانه خود را مرتب و منظم سازید تا انباشتگی و به هم ریختگی محیط، سبب پرت شدن حواس تان نگردد.

گام چهارم

برای به یادآوری اطلاعات جدید، از الگوی ویژه‏ای برای یادگیری استفاده کنید. اگر بیشتر با دیدن یاد می‌گیرید، می‌بایست تصویری از اطلاعات جدید در ذهن خود تجسم کنید. اگر با شنیدن بیشتر می‌آموزید، می‌توانید اطلاعات مربوطه را گفته و حرف‌های خود را ضبط کرده و آن را برای خود پخش کنید. همچنین می‌توانید اطلاعات را به صورت صدایی در ذهن خود پخش کرده تا بدین شکل بهتر آن را به خاطر بسپارید. اگر با انجام عملی کارها، بیشتر یاد می‌گیرید، می‌توانید از وسایلی که قابل لمس هستند، نظیر فلش کارت استفاده کنید.

گام پنجم

آن چه می‌آموزید را به کلامی دیگر بازگو کنید. اطلاعاتی که به دست آورده‌اید را در قالب واژگان و کلمات خود بیان کنید تا بدین شکل آن را بهتر بیاموزید.

ذهن

گام ششم

فهرستی از اطلاعاتی که باید به خاطر آورید تهیه کنید. می‌توانید از یک سالنامه یا نرم‏افزار گوشی همراه برای یادداشت کارهای روزانه استفاده کنید. حتی نوشتن اطلاعات روی کاغذ و یا وارد کردن آن در رایانه نیز می‌تواند به یادآوری بهتر آن کمک کند.

گام هفتم

یک روش ویژه برای حفظ کردن برخی اطلاعات بیابید. می‌توان از کنار هم قرار دادن حرف اول نام‌ها و یا کلمات و نیز تبدیل آن به یک سری جملات موزون و آهنگین بهره جست. مثلاً «بنا سز نق» می‌تواند یادآور رنگ‌های رنگین کمان (بنفش، نیلی، آبی، سبز، زرد، نارنجی و قرمز) باشد.

گام هشتم

اطلاعات مشابه را در یک دسته قرار دهید. مثلاً برای یادآوری یک عدد بزرگ، می‌توان آن را به صورت گروهی یاد گرفت. مثلاً عدد 368253421 می‌تواند به صورت 21،34،25،368 باشد.

حافظه کوتاه مدت و تمرینات تقویت آن :
1- تصاویر ببین و بگو
2- بیاد آوردن شماره تلفن
3- بازی اعداد و کلمه
4- جاگذاری تصاویر طبق الگو از پیش دیده شده
5- کارت پومین (وسیله کمک آموزشی)
6- موزائیک های رنگی (وسیله کمک آموزشی)
7- مکعب های رنگی با الگو (وسیله کمک آموزشی)
8- کلمات مشخص شده در متن را حفظ کند و بیان کند
9- یکی از دانش آموزان روی چند حرف از جدول الفبا بپرد و دانش آموز بگوید چه حرف هایی بود.

حافظه بلند مدت و راهبردهای درمانی آن:
1- تعریف داستانی را که در هفته گذشته خوانده است.
2- تعریف خاطرات تابستان یا مسافرت یا عید نوروز
3- تشخیص و شناسایی میوه ها- رنگ و شکل و طعم انها
4- به خاطر داشتن جدول ضرب اعداد
5- تکرار مطالب درسی
6- نوشتن مطلب در مورد فصل های سال و بیان خصوصیات فصل ها
7- به یاد داشتن و بیان ماه های سال
8- بیان قانون بازی هایی که می داند
9- بیان نام کارتون ها و فیلم هایی که می بیند.
10- شرح و بیان کارتون ها و فیلم های دیده شده
11- به یادآوردن دوستان سال های قبل
12- بیان شماره تلفن ها
13- یادآوری تاریخ های تولد
14- گفتگو در مورد قیافه های افراد
15- به یاد داشتن کارها و قرارهای ملاقات
16- یادگیری همراه با موسیقی

کودکی که مهارت دست ورزی را نیاموخته است با چه مشکلاتی روبرو می شود ؟

کودکی که مهارت های دست ورزی قوی دارد ، در سنین پیش دبستانی قادر به مداد گرفتن و آغاز تمرین نوشتن است ولی کودکی که این مهارت را نیاموخته در سنین دبستان با درشت نویسی ، نارسا نویسی و بد خطی مواجه می شود. برخی والدین می گویند کودک علاقه ای به نقاشی ندارد در حالی که کودک مهارت های دست ورزی را به دست نیاورده است.لازم است والدین کنار کودک بنشینند و به نحوه مداد دست گرفتن او نظاره کنند و با تشویق کودک به مدادگیری مهارت دست ورزی را در او افزایش دهند و فعالیت های دست ورزی را با او انجام دهند.

خمیر بازی

نقاشی با دست

گل بازی

تفکیک کردن اجسام

جورچین

مچاله کرد ن کاغذ

دوخت و دوز

مهره های رج شونده

و …

نمونه  هایی از بازی های دست ورزی هستند.

 

از کجا متوجه شویم این مهارت در فرزندمان شکل گرفته یانه؟

–    اولین نشانه های مهارت های دستی از قبل از یک سالگی و زمانی که کودک به سمت مادر دست دراز می کند، شروع می شود. با بالا رفتن سن، از یک سالگی به بعد، به شکل قاشق گرفتن در دست و قاشق را به سمت دهان بردن جلوه می کند. از 2 سالگی به بعد، مهارت ها از نظر درکی شناختی هم افزایش پیدا می کند و کودک می تواند با دست جورچین های ابتدایی را بسازد یا اشکال را بلند کند و به کمک مادر داخل محل مورد نظر بیندازد. قبل از 3 سالگی، کودک می تواند از گواش، آبرنگ و رنگ انگشتی استفاده کند و بعد از آن توانایی دست گرفتن ماژیک و مداد را دارد.

کودک در 4 سالگی باید قادر به کشیدن مربع و در 6 سالگی قادر به کشیدن مثلث باشد. از 3 سالگی به بعد کار با قیچی جزو مهارت هایی است که درکودکان شکل می گیرد و مهارت کار با چسب و چسباندن قطعات جداشده از کاغذ هم از مهارت هایی است که کودکان در این سن قادر به انجام آن هستند.

تمرینات تقویت مهارت دست ورزی:

1. با قرار دادن کاغذهای باطله در اختیار کودکان از آنها می خواهیم که بدون استفاده از قیچی، با دست های خود کاغذهای باطله را تکه تکه کنند و سپس هر تکه را با سر انگشتان خود به خوبی مچاله کنند. این فعالیت به خوبی می تواند سر انگشتان کودکان را تقویت کند. با چسباندن تکه های مچاله شده کنار یکدیگر بر روی طرح ساده ای مانند یک ماهی یا یک زنبور و … می توان به فعالیت کودکان معنای قوی تری ببخشید.
2. بعد از انجام مرحله اول می توان فعالیت دیگری را با کودکان شروع کرد. با در اختیار قرار دادن کاغذهای رنگی باطله، از آنها بخواهیم که با مرور فعالیت قبلی کاغذها را خرد کنند، سپس بعد از خرد کردن کاغذها همه آنها را در ظرفی بریزند و کمی آب به آن اضافه کنند و حالا با کمک دستان خود خوب ورز دهند. این فعالیت علاوه بر تقویت سر انگشتان، تقویت مچ دست و کف دست را هم به دنبال خواهد داشت و نتیجه کار نو آموزان هم تهیه خمیر کاغذ ی است که پس از اضافه کردن مقداری چسب چوب می توانند
با این خمیر توپ و یا هر شکل دیگری را درست کنند که بعد از خشک شدن می توانند با سمباده ای نرم نا صافی های آن را از بین ببرند و همین سمباده زدن هم به تقویت عضلات انگشتان آنها کمک زیادی می کند.خمیر و سفال ابزارهای مستقلی هستند که برای این مرحله مفیدند.
3.حالا کودکان به مرحله ای رسیده اند که با برش کاغذ بدون قیچی آشنایی بیشتری پیدا کرده اند و حالا می توانیم با راحتی بهتری این فعالیت را به آنها واگذار کنیم .
با در اختیار قرار دادن کاغذ های رنگی یک رو که در پشت آن خطوط ساده ای ترسیم شده، حالا از کودکان می خواهیم که کاغذ را از روی خطی که در پشت آن کشیده است با کنترل، آرام آرام برش دهند. این کار علاوه بر تقویت مهارت های انگشتان، اهدافی نظیر تقویت تمرکز و هماهنگی چشم و دست را نیز به دنبال خواهد داشت. بعد از برش کاغذ های رنگی حالا کودک می تواند با قرار دادن تکه های رنگی کنار هم مناظر زیبایی را خلق کند.
4.حالا کودکان باید بتوانند با استفاده از ذهن خلاق خود بدون ترسیم خطوط، اشکالی راببرند و تصویر سازی کنند.
بعد از برش با دست حالا می توانیم ابزاری مانند قیچی نوک گرد در اختیار کودکان قرار دهیم و از آنها بخواهیم تصاویر ساده ای را مانند چهار گوش یا سه گوش یا خط ساده ای که از پیش برای آنها ترسیم شده و اندازه کوچکی هم ندارد قیچی کنند و کم کم این مهارت را بالا ببرند و اشکال پیچیده تری را ببرند.

تعریف حل مساله

حل مساله فرآیندی است که شخص با توجه به تجارب عملی و توانمندی های ذهنی خود بتواند در جهت حل مسئله یا مشکل قدم برداشته و به نتیجه مطلوب دست یابد.

چرخه حل مسأله

چرخه حل مسأله شامل
۱- تشخیص مسأله
۲- تعریف مسأله
۳- تنظیم راهبرد حل مسأله
۴- سازماندهی اطلاعات درباره مسأله
۵- تخصیص منابع
۶- نظارت و ارزیابی است.
مهارت حل مسئله

مهارت حل مسئله، بنیاد تمام زمینه های دانش مانند ریاضیات، علوم و هنر است. چه کودک خردسالی که می خواهد بیابد لکه خیس فرش از چه چیزی ساخته شده و چه دانشمندی که می خواهد درمانی برای سرطان کشف کند، هر دو یک فرایند یکسان تفکر و حل مسئله را به کار می گیرند. از طریق یادگیری حل مسئله است که کودکان مهارت های فکری شان را می سازند. همچنین آموزش مهارت حل مسئله به کودکان باعث افزایش توانمندیهای عاطفی، اجتماعی، بدنی، زیباشناسی و اخلاقی آنها می شود.
فرزند شما با یادگیری مهارت حل مسئله، چه چیزی را کسب می کند؟
یادگیری مهارت حل مسئله به کودکان کمک می کند که:
– خلاقیتشان افزایش یابد
– توانمندی شان در ریاضیات بالا برود
– اعتماد به نفسشان در انجام کارهایی که تا کنون نکرده اند زیاد شود
– در رهبری توانمند شوند
چگونه مهارت حل مسئله را به فرزندتان آموزش می دهید؟
آموزش مهارت حل مسئله از طریق روش آموزشی مبتنی بر کشف باید صورت بگیرد؛ یعنی کودک بر اساس فرایند پرسشگری و کاویدن، یاد بگیرد. آموزش مهارت حل مسئله شامل کمک به کودک دراین است که یاد بگیرد چگونه پاسخ معماها، پرسشها، و معظلاتی که در زندگی روزانه اش با آنها روبرو می شود را پیدا کند. این یادگیری هم در تمرین های فردی و هم در تمرین های گروهی، محقق می شود. پروژه های گروهی برای یادگیری انضباط و همکاری گروهی (کار تیمی) خیلی مهم است.

 

6 اقدام عملی برای آموزش مهارت حل مسئله:

کودکان باید در یک فرایند تکرار شونده و منظم، مهارت حل مسئله را یادبگیرند. برای این منظور، لازم است که اقدام های زیر صورت گیرد:

1- فراهم کردن یک محیط حل مسئله
کودکتان باید بداند که اشکالی ندارد اگر اشتباه کرد و به این خاطر تنبیه نشود. و اینکه کودک متوجه شود که قضاوت ها و راه حل هایشان ارزشمند است؛ حال چه درست باشند چه غلط. به خاطر داشته باشید که شما می خواهید تفکر حل مسئله را تقویت کنید که نیازمند این است که تمامی گزینه های حل یک مسئله باید استخراج شود. اگر کودکتان جواب به ظاهر بی ارتباطی داد، هرگز او را مسخر نکنید و به او نخندید. کودک شما می خواهد که عقایدش شنیده شده و جدی گرفته شود. اگر شما به راه حل های کودکتان توجه کرده و او را تشویق کنید که راه حل های خلاقانه تر ارائه دهد، علاقه کودک به حل مسئله، افزایش می یابد.

2- ایجاد زمان برای حل مسئله

فرایند یافتن راه حل برای مسئله و آزمون راه حل در عمل، نیاز به زمان دارد. سعی و خطا، یکی از بخش های حیاتی برای یادگیری مهارت حل مسئله است. زمانی را بر اساس یک دوره منظم، مانند بعد از ظهرهای آخرهفته، کنار بگذارید تا به همراه فرزندتان در یک فعالیت حل مسئله، مشغول شوید.

3- فراهم کردن مکانی برای حل مسئله
آزمون راه حل ها باید در محیطی ایمن انجام شود مانند چاله ماسه یا محوطه باغچه که بتوانید همراه با کودکتان بازی کنید. چاله ماسه، جای خوبی است برای ایجاد موقعیت هایی مانند حفر تونل و یا ساختن یک رمپ. اجازه دهید که کودکتان از وسایلی که در اطرافش هستف استفاده کند. همچنین اگر بتوانید چند کودک هم سن وسالش را نیز وارد کنید، سودمند است زیرا باعث تقویت تعاملات اجتماعی می شود؛ از آنجائیکه کودکان سعی می کنند برای یافتن راه حل با یکدیگر به گفتگو بپردازند.

4- تدارک وسایل لازم
برای انجام بازی حل مسئله، کودک شما به موقعیت هایی نیاز دارد تا روش های گوناگون را به کار گرفته و تنوعی از ابزار و مصالح را داشته باشد. انعطاف پذیری مصالحی همچون ماسه، آب، بلوک، و مواد هنری برای کشف روش های گوناگون، ایده آل هستند. کودکان می توانند به راحتی راه حل هایشان را تست کنند و به مصالحشان، شکل های مختلفی بدهند.

5- آشنایی با روش حل مسئله
حل مسئله دارای یک فرایند منطقی است که باید آن را به کودک یاد داد:
یک- تشخیص مسئله
دو- یافتن گزینه های گوناگون (مثلا از طریق طوفان ذهنی)
سه- تست گزینه ها
چهار – ارزیابی آنچه که رخ می دهد

فهمیدن فرایند تفکر حل مسئله، باعث می شود که کودکان مهارت حل مسئله شان را تقویت کنند. می توانید با توضیح این فرایند در زمانی که خودتان مشغول حل یک مسئله هستید، این استراتژی را برای کودکتان مدل کنید. برای اینکه به توجه کودکتان در فهم این فرایند جهت دهید، خوب است که پرسش هایی را از او بپرسید. بهترین پرسش ها در این زمینه، پرسش های باز (برای آشنایی با پرسش های باز اینجارا کلیک کنید) هستند. مثال هایی از پرسش های باز عبارتند از:
برای اینکه این کار کنه، چطوری باید ساخته می شد؟
چه کار دیگه ای می شه کرد؟
اگر این کار را انجام دهیم، به نظرت چه اتفاقی می افته؟
اگر خودت امتحان کنی، چطور می شه؟
به نظرت آیا راه دیگری هم وجود داره

6- انتخاب مسائل مناسب برای حل
از آنجای که کودکان بنا به طبیعتشان بسیار مایل هستند که دنیای اطرافشان را بیابند، یافتن مسئله مناسب، چندان سخت نیست. مسایلی که می توانید برای کودکان انتخاب کنید م
ی تواند این باشد که دنیای فیزیکی، یا دنیای اجتماعی چگونه کار می کند. اینها جنبه هایی از زندگی است که کودکان در زندگی روزمره با آنها سروکار دارند.
برخی از مسائل مربوط به دنیای فیزیکی عبارتند:
– وقتی در یک کفه ترازو ، بار می گذاریم چگونه تعادل آن را حفظ کنیم؟
– وقتی که ته یک بطری سوراخ است، چگونه آن را پر از آب کنیم؟
– چگونه یک بند کفش را ببندیم؟
– چطوری به بالای کابینت برسیم؟
– چطوری یک تونل بزنیم زیر قصر ماسه ای، بدون اینکه خراب بشه؟

مثال هایی از مسائل مربوط به دنیای اجتماعی:
– چطوری دوستمان را کمک کنیم تا گریه اش را متوقف کنه؟
– چگونه با دوستی که زبان ما را بلد نیست، صحبت کنیم؟
– برای مهمانی ات، چه کسانی را دعوت کنیم؟

آموزش مهارت حل مسئله به کمک اسباب بازی ها

یکی از موضوعات مهمی که توجه روان شناسان را در سالهای اخیر به خود جلب کرده است، اهمیت یادگیری مهارت حل مسأله در کودکی است . مهارتی که ضمن فراهم آوردن فرصت های اکتشافی، پایه ای برای شکل گیری استقلال ، اعتماد به نفس و موفقیت های آتی کودکان در مدرسه و جامعه می شود .

از آنجایی که یکی از فواید بازی ، تأثیرات مثبت آموزشی آن است می توان به کمک بازی های خاصی، مهارت حل مسأله را در کودکان تقویت کرد تا آنها بتوانند تجربیات خود را در حین بازی درونی کنند و در زندگی واقعی از آن سود ببرند. به همین علت والدین و مربیان آگاه می کوشند با فراهم کردن اسباب بازی های مناسب، آنها را در مقابل مسائل مختلفی قراردهند که حل آنها نیازمند روش های خلاقانه است.

?روش های حل مسئله
مسائل مختلف معمولا به دو روش اکتشافی یا تصادفی حل می شوند . از آنجا که روش های اکتشافی به همت و پشتکار فرد متکی هستند ، در طراحی اسباب بازی ها هم بیشتر مورد توجه قرار می گیرند.

اسباب بازی های سه بعدی جاگذاری که برای کودکان نوپا تهیه می شود ، نمونه گویایی از این اسباب بازی هاست. برای مثال کودک برای گذاشتن قطعه مثلثی شکل در خانه توخالی مشابه آن سعی می کند با آزمون و خطا راه حل درست را کشف کند. اما گاهی اوقات ترکیب روش های اکتشافی و تصادفی منجر به حل مسئله می شوند و کودک به طور تصادفی قطعه را در مکان خاص خودش قرار می دهد.
?انتخاب بهترین راه حل

هنگامی که کودک در مقابل یک مسئله راه حل های زیادی می یابد، با استفاده از تفکر نقاد شروع به ارزیابی آنها می کند. مهم آن است که کودک با کمک یک مربی یا والدینش و گاه به تنهایی هر کدام از راه حل ها را مورد ارزیابی و بررسی قرار دهد و بهترین راه حل را که کم هزینه ترین، مفیدترین و نزدیک ترین راه است، انتخاب کند.
?نقش آفرینی اجتماعی کودک با استفاده از اسباب بازی ها

از آنجایی که بازی کودکان اغلب تخیلی و آزادنه است می توان ویژگی آفرینندگی را که از رویکردهای حل مسأله است در آن مشاهده کرد .

بازی هایی که در آنها وظایف نقش های مختلفی مثل پزشکی و خانه داری باز آفرینی می شود بهترین نمونه از این بازی ها هستند که کودک را در مقابل “چگونه بازی کردن ” قرار می دهد. در این بازی ها کودک برای تعامل با دوستان و هم بازی های خود تشویق می شود و تمایل می یابد ضمن مسئولیت پذیری ، کارهای تازه ای را با روش جدید به انجام رساند .

?مسائل تک پاسخی ( مسایل همگرا )
یکی از جنبه های آفرینندگی که بارها در پژوهش های کودکان مورد بررسی قرار گرفته است ، توانایی پرداختن به مسائل تک پاسخی است . این مسایل که به مسائل همگرا شهرت دارند، تنها یک پاسخ صحیح دارند. انواع پازل ها ( از دو تکه تا هزار تکه آن ) نمونه خوبی از اسباب بازی های هم گرا هستند که ساخت آنها نیازمند استفاده از قطعات خاصی برای هر تکه است . حل مسایل همگرا با نحوه عملکرد کودکان در آزمون های هوشی یا کلامی مرتبط است و تمرکز و دقت کودک را در انتخاب گزینه و پاسخ درست افزایش می دهد.

?مسایل چند پاسخی ( مسایل واگرا )
مسایل چند پاسخی دارای چند پاسخ صحیح هستند و به مسایل واگرا شهرت دارند. انواع لگو ها چون ساخت مشخصی را دنبال نمی کنند بهترین نمونه آشنا برای اسباب بازی های واگرا هستند که با آنها یک خانه را به روش های مختلفی می توان ساخت.

نتایج یک تحقیق نشان داد، کودکانی که با اسباب بازی های واگرا مثل قطعات ساختمان سازی بازی کرده اند، رویکرد حل مسأله آنها در بزرگسالی انعطاف پذیرتر از سایر همسالان خود بوده است.
حل مسائل « واگرا » اغلب با فرایندهای مربوط به آفرینندگی ارتباط دارد و به خاطر پاسخ های درست زیادی که کودک به آنها دست می یابد خلاقیت و خودپنداره مثبت کودک را به طور قابل توجهی افزایش می هد. بنابراین ضروری است با استفاده از اسباب بازی های متنوع ، قابلیت های مختلف ذهن کودکان را برای حل مساله درگیر کنیم.

?افزایش اشتیاق کودکان برای حل مسائل

محققان روی تأثیر بازی بر توانایی حل مسائل توجه زیادی کرده اند.
برای مثال سیلوا در یکی از تحقیقات خود ، کودکان پیش دبستانی را به سه گروه تقسیم کرد .

به گروه اول اجازه داد تا قبل از درگیر شدن با هدف و آزمایش ، با وسایل حل مسأله به طور آزادانه بازی کنند .

گروه دوم قبل از آنکه از آنها خواسته شود تا آزمایش را انجام دهند، حل مسأله را توسط آزمایشگر مشاهده کردند. گروه سوم، گروه کنترلی بودند که به آنها نه وسایل بازی داده شده بود تا آزادانه بازی کنند، نه حل مسأله را مشاهده کرده بودند.

درنهایت، هم کودکانی که به آنها وسایل بازی داده شد تا آزادانه بازی کنند و هم کودکانی که حل مسأله را مشاهده کرده بودند، در حل مسأله موفق تر از
گروه کنترل بودند.

بعلاوه گروه اول که به آنها اجازه بازی با وسایل مختلف حل مسئله داده شده بود، برای حل مسأله مشتاق تر از گروهی بودند که بعد از ارائه مسئله اجازه یافتند با وسایل موجود درگیر شوند. بنابراین به نظر می رسد فراهم کردن محیط غنی از ابزار و اجازه دادن به کشف کردن آنها تاثیر زیادی در افزایش گنجینه اطلاعاتی کودکان و حل ساده تر مسائل دارد.

?پیشنهادی برای والدین
مسئله کوچکی که توسط خود کودک حل شود قدرت محاسبات ذهنی و اعتماد بنفس او را افزایش می دهد

اما برای آموزش و تقویت رویکردهای حل مسئله باید به این نکته توجه کنیم که هدف ما تربیت فرزند مستقل ، آگاه و توانمندی است که از عهده مسائل خود برآید. بنابراین والدین باید اجازه دهند کودکان خودشان در روند بازی مسائل شان را حل کنند. حالا می خواهد این مسئله حل کردن یک پازل ساده چهار تکه ای از فصل ها باشد یا ساختن یک هواپیمای مدل . چرا که مسئله کوچکی که به دست خود کودکان حل و فصل شود تاثیر عمیقی روی عملکرد ذهنی آنها می گذارد.

روانشناسان پیشنهاد می کنند، تنها در صورتی والدین باید برای حل مسئله کنار کودکشان قرار بگیرند که آنها نتوانند به تنهایی مسئله ای را حل کنند. در این مواقع همراهی، تشویق و راهنمایی غیر مستقیم والدین ضمن پیشگیری از ناکامی و عصبانیت کودکان به آنها هویت مستقل و یکپارچه ای می بخشد و آنها را در مقابل سخت ترین مسائل زندگی بیمه می کند.

بازی سودوكو و تاثيرات آن بر مغز و حل مساله:

سودوکو جدولی است که امروزه یکی از
سرگرمی‌های رایج در کشورهای مختلف جهان به شمار می‌آید و به عنوان یک ابزار آموزشی بسیار مفید در کودکان نیز به کار می رود.
رشد مهارت‌های ظریف و عمقی حرکتی، رشد تعاملات اجتماعی و برقراری ارتباط با اطرافیان، خلق آثار تازه از طریق دستکاری محیط پیرامون، رشد زبان و عواطف و رشد هوش از جمله مزایای بازی کردن برای کودکان است.
در حین بازی،‌ کودک در معرض انواع محرکات قرار گرفته و ارتباطات زیادی در ذهنش شکل می‌گیرد و در نتیجه رشد مغزی وی را به همراه دارد.
بازی یکی از مهم ترین عوامل در تقویت مغز به حساب می‌آیند، بازی کودک نوعی ورزش و تمرین برای مغز او به شمار می‌رود.
از آن زماني که موج سودوکو دنيا را فرا گرفته است تحقيقاتي نيز بر روي مغز افرادي که اين سرگرمي را دوست داشتند انجام شد که طي آن فعاليت بالاي سلول هاي خاکستري و تقويت سلول هاي مغزي به ثبت نهايي رسيد.
در این بازی فرد ترغيب شود تا انتهاي حل کامل پازل، بازي کند همگي سبب هوشيار شدن و درگير شدن سلول هاي مغزي و جلوگيري از بروز بيماري آلزايمر يا زوال عقل مي شود.
بر اساس جدیدترین تحقیقات صورت گرفته توسط پژوهشگران دانشگاه کمبریج حل جدول سودوکو در دوران کودکی به ویژه بین سنین 7 الی 11 سال علاوه بر افزایش هوش و توانمدی ذهنی کودک باعث افزایش دامنه‌ی لغات او نیز می‌شود.
پژوهشگران علاوه بر جدول سودوکو حل جدول کلمات متقاطع را نیز یکی از راههای بهبود حافظه و مهارت‌های کلامی در کودکان معرفی کرده‌اند.

اهداف بازی سودوکو و تاثیرات آن
*تمرکز
هنگام تمرکز، ذهن توانایی جمع آوری ابزارهای مورد نیاز برای حل مشکلات پیچیده را دارد. در حقیقت، تمرکز شدید شاید یکی از دلایل توانایی های غیر عادی دانشمندان بزرگ در محاسبات پیچیده و به خاطر سپردن مطالب فراوان باشد.
*بهینه سازی
برای افزایش سرعت پردازش ذهنی و حل مسئله بر اشتباهات فردی و نقاط ضعف غلبه کرده و راه حل های میانبر و جایگزین قرار می دهد. هر چه بیشتر تمرین کند تا به دنبال راه های مختلف تر باشد (و هیچ گزینه ای را هر چند غیر معقول، بدون بررسی کنار نگذارد)، ذهن کودک می تواند، بهینه ترین راه حل را پیدا کند.
*حل مساله
سرعت انتقال و تصميم گيري در مغز را به نحو عجيبي افزايش مي دهد. در کنار آن به افزایش مهارت های حل مسئله کمک بزرگی می کند.
*ورزش مغزی
این بازی برای مغز انسان ورزشی به حساب می آید تا قدرتمند تر بشود. ‏این بازی یک جور نرمش برای مغز است. می توانید قبل از شروع به درس خواندن کمی بازی کند تا ببینید چقدر به درس خواندن کمک می کند. ‏همچنین منجر به رشد مهارت‌های ظریف و عمقی حرکتی می گردد.

 

 

دليل هاي اصلي شکست حل مسئله

ناتواني در تعقيب مسئله و حل آن
ناتواني در فهم دقيق و درست مسئله
ناتواني در دريافت اطلاعات لازم براي حل مسئله
ناتواني در پيش بيني ناشناخته ها
انتخاب راه حل ضعيف يا غلط از ابتداي کار
(برخورد هيجان مدار) که منجر به راه حل غلط شود
کار کردن بر اساس اطلاعات نادرست
ناتواني در استفاده از تجربه هاي ديگران
ناتواني در خلاقيت و نوآوري در روش هاي حل مسئله
استفاده نکردن از فرصت‌هايي براي درنگ، تأمل و استراحت بجا و به موقع

 

 

مراحل حل مسئله به زبان ساده برای دانش آموزان

گام اول

مسله را آن قدر بخوان تا منظور آن را خوب بفهمی اگر متوجه نشدی مساله را روی شکلی برای خودت نشان بده

گام دوم

مساله را برای خود یا دیگران توضیح بده

گام سوم
اعداد درون مساله رابا کشیدن خط در زیر یا دور آن مشخص کن
گام چهارم
خلاصه مساله را بنویس
گام پنجم
حدس بزن که چه عملیاتی (- +و… ) راباید انجام بدهی

گام ششم
عملیات مورد نظر راانجام داده وپاسخ را به دست بیاور
گام هفتم
جلونویسی مسله را فراموش نکن.
منبع : کانال آموزش و درمان اختلالات یادگیری

تکالیف متنوّع جهت پرورش خلّاقیّت دانش آموزان در درس فارسی نوشتاری :
✔️الف ) با حروف ا سم خود کلماتی را از درس پیدا کنید. مثال: احمد ـ ازـ صبح ـ آموزگارـ دوستان
✔️ب ) با حرف آخر کلمه ی داده شده کلمه ای پیدا کنید که این حرف اولین حرف کلمه باشد.
مثال:آموزگارـ رایانه- امروز
✔️پ ) حروف درهم ریخته را روی هم ترکیب کن .
مثال : خـ ر شـ یـ و د :
خورشید
✔️ت ) کلمه ی وارونه بدهید تا با کمک آینه کلمه را پیدا کند.
✔️ث ) با کم کردن حرف به حرف کلمه کلمات جدید بسازید .
مثال : ورامین ـ رامین ـ امین ـ مین – ین ـ ن
✔️ج ) ده کلمه از متن درس داده سپس از دانش آموزان بخواهید معنی کلمات را پیدا کرده و جمله بسازند.
✔️چ ) ده کلمه از متن درس داده سپس از دانش آموزان بخواهید مخالف کلمات را پیدا کرده و جمله بسازند.
✔️ح ) ده کلمه مهم از درس بدهید تا با آن کلمات داستان بنویسند.
✔️د ) پنج جمله از جملات مهم درس را به صورت نیمه بدهید تا بقیه آن را از کتاب پیدا کنند.
✔️ذ ) چند کلمه از درس بدهید تا بچه ها آن کلمات را از متن درس پیدا کنند و جمله ی آن را بنویسند.
✔️ر ) وقتی نکات دستوری کتاب فارسی را درس می دهید با توجه به آن نکات تکلیف بدهید مثلا” اگر جملات پرسشی را درس می دهید، برای تکلیف از آنها بخواهید که جملات پرسشی را از درس پیدا کنند و بنویسند .

خشم یکی ازانواع هیجان های طبیعی در انسان است و هرکس درجه هایی از آن را دارد. کودکان نیز در سنین مختلف و در طبقات اجتماعی ـ اقتصادی متفاوت عصبانی می شوند، اما باید از ابتدایی ترین مراحل تربیتی شان یاد بگیرند چطور این احساس سرکش را مهار کنند. در گذشته والدین با دیدن این رفتار ها در فرزندشان او را تنبیه می کردند، اما امروزه تکنیک های مفیدی برای کنترل خشم توصیه می شود:

کودکان ۵-۳ ساله
وقتی فرزندتان خشمگین شد، یک ظرف حباب درست کرده به او بدهید. لازمه حباب درست کردن، تمرکز بر تنفس است. تنفس آرام و شمرده، احساسات خروشان کودک را آرام می کند. به مدت چند هفته روزی یک دقیقه با فرزندتان حباب درست کنید؛ بعد از اینکه حباب درست کردن را یاد گرفت، از او بخواهید با کمک گرفتن از قوه تخیلش، حباب های متفاوتی درست کند. لطافت حباب ها و تلاش برای ساخت آنها روحیه کودک را آرام تر می کند.( منبع:روزنامه سلامت )

کودکان ۸-۶ ساله
با پایان دوره خردسالی، کودک یاد می گیرد افکار خود را مدیریت کند و حتی تغییر دهد. ابتدا با حوصله به او کمک کنید محرک های خشمش را بشناسد؛ مثلا ممکن است هنگامی که کسی او را هل می دهد یا با عنوان زشتی صدایش می زند یا مسخره اش می کند، عصبانی شود. به او یاد دهید چطور بر خشمش غلبه کند و به او بفهمانید در برخوردهای اجتماعی اش باید صبور باشد و قبل از هر اقدامی، نفسی عمیق بکشد و اگر می تواند چند قدم از آنچه عصبانی اش کرده فاصله بگیرد؛ در دل جمله های آرام کننده تکرار کند مثل: «از پسش بر میام» یا «مهم نیست». در نهایت هم رفتار های عاقلانه و مودبانه را به او آموزش دهید مثلا «این توپ منه، لطفا پسش بده» یا «چه حرف زشتی زدی، من این طوری حرف نمی زنم». به او یاد بدهید قرار نیست کسی با خشونت بیشتر برنده شود.
علایم جسمی عصبانیت را به او بیاموزید. به فرزندتان بگویید هر وقت کسی عصبانی می شود، بلندتر حرف می زند، صورتش قرمز می شود، دست هایش را هنگام صحبت به شدت تکان می دهد، ضربان قلبش بالا می رود، اخم می کند، دهانش خشک می شود و تندتند نفس می کشد، سپس از او بخواهید اگر این علایم را در خودش دید، یاد توصیه های شما بیفتد.( منبع:روزنامه سلامت )

کودکان ۱۲-۹ ساله
به فرزندتان بیاموزید قبل از هر کاری به خصوص واکنش های خشمگینانه، فکر کند. این بار که فرزندتان با یکی از همسالانش دعوایش شد، بگذارید تا هرجا که می خواهد پیش برود سپس از او بپرسید: «دعوایت را کردی، عصبانیتت را نشان دادی؟ نتیجه چه شد؟ مشکلتان حل شد؟ برای حل این ناآرامی ها چه کار می خواهی بکنی؟ اگر دوباره دعوایت شد هم می خواهی همین رفتار های زشت را داشته باشی؟»
با کمک این روشها، احتمالاً خواهید توانست کودک خود را در کنترل خشم، یاری نمایید.( منبع:روزنامه سلامت )

بازی با گل یا خمیر

برای سنین ۳ تا ۱۱ سال

کودکان از بازی با گل یا خمیر لذت می برند چرا که بازی با آنها از نظر حس لامسه لذت بخش است و در ضمن می توانند هر طور که بخواهند به آنها شکل دهند،تغییرش دهند و هر وقت که مایل بودند خرابش کنند. گرد کردن و شکل ساختن از آنها، روزنه ای برای برون ریزی احساسات پرخاشگری است. کار با گل و خمیر، ظاهرا بیان احساسات و مفاهیم مربوط به آن را تسهیل می کند.

نکته: بهتر است در بازی از قالب استفاده نشود چون در نحوه ی بیان کودک اثر تسهیل کننده دارد.

بادکنک های خشم

در این بازی، ترکاندن بادکنک ها کودک را قادر می کند خشم خود را ببیند، بشنود و احساس کند. بنابراین به او فرصت داده می شود که خشم خود را لمس کرده و آن را بیان کند.

این روش بیان مستقیم خشم است و به کودک کمک می کند بفهمد چگونه خشم در درون او می تواند انباشته و سپس منفجر شود و به او یا دیگران آسیب برساند.چگونه او می تواند خشم را به آرامی و با احساس امنیت و آرامش تخلیه کند.

روش بازی

۱٫ به کودک یک بادکنک بدهید تا آن را باد کند.سپس بادکنک را گره بزنید یا به او کمک کنید که بادکنک را گره بزند.

الف) برای کودک توضیح دهید که بادکنک معرف بدن و هوای داخل آن معرف خشم است.

ب) از کودک سوال کنید(بعد از اینکه آن را گره زد)، آیا هوای آن بادکنک را می تواند خارج کند یا هوایی به داخل آن وارد کند. از کودک بپرسید اگر مغزش بادکنک باشد و خشم هوای درون آن باشد،آیا جایی برای فکر کردن واضح و روشن خواهد داشت.

۲٫ سپس کودک بادکنک را فشرده می کند تا منفجر شود و تمام هوای آن بیرون بیاید.

الف) از کودک بپرسید آیا این روش راحت بیرون ریختن خشم نیست؟ چون بعضی از کودکان ممکن است از ترکیدن بادکنک بترسند.راجع به این ترس صحبت کنید.

ب) برای کودک توضیح دهید که اگر بادکنک یک آدم باشد،ترکیدن بادکنک یک عمل پرخاشگرانه مثل زدن یک فرد، یا یک شی خواهد بود. بپرسید آیا این کار، روش مناسبی برای تخلیه خشم است؟

۳٫ از کودک بخواهید بادکنک دیگری را باد کند.این بار سر آن رانبندید، اما از او بخوتاهید سر آن را نگهدارد طوری که هوای داخل آن خارج نشود.توضیح دهید که بادکنک بدن است و هوای داخل آن معرف خشم است.

۴٫ از او بخواهید به آرامی، کمی از هوای بادکنک را خالی کند، سپس با دست سر آن را بگیرد تا بسته شود.

الف) از او بپرسید”آیا بادکنک کوچکتر شده است؟آیا بادکنک ترکیده است؟آیا به نظر نمی رسد این روش برای بیرون ریختن خشم مناسب باشد؟آیا بادکنک تا زمانی که خشم خارج شود راحت می شود؟ برای کودک این واقعیت را برجسته کنید، تا زمانی که خشم تخلیه می شود، هم بادکنک و هم اطرافیان آن بادکنک در آرامش خواهند بود.

۵٫ از کودک بخواهید این کار را چندین بار تکرار کند تا زمانی که تمام هوای بادکنک خالی شود.

دوباره توضیح دهید هوای داخل بادکنک معرف خشم است.با کودک درباره ی این که چه چیز هایی ما را عصبانی می کنند و راه های مناسب تخلیه ی آرام خشم چیست، صحبت کنید. به کودک بگویید اگر اجازه دهیم خشم درون ما انباشته شود، مثل بادکنک می تواند بزرگ شده و بترکد و بهخودمان یا دیگران آسیب برسانیم. سپس او شیوه های مختلفی را که بتواند خشم خود را به شکل مناسب تخیله کند، مرور می کند.

گروپ گروپ راه رفتن 

پاکوبیدن و ترکاندن حباب به کودکان اجازه می دهد که به شکلی جامعه پسند هیجان های خود را تخلیه کنند. در این روش کودک ابزارهای عینی بیان خشم خود را یافته است نه اینکه فقط به او “بازداری “گوشزد شود.

روش بازی

کودک در این روش بازی مجاز است پاها را به هر شکلی که دوست دارد به زمین بکوبد. برای کودک توضیح می دهیم که بهترین کار تند و شدید کوبیدن پا در یک مکان مناسب است. معمولا زمانی که خشم بیرون ریخته می شود ما نه تنها احساس بهتری داریم بلکه کف پایمان گرم می شود.این،علامت مطمئنی برای پایان بخشیدن به پا کوبیدن است.

سعی کنید با کودک پا بکوبید.وبعد از مدتی پا کوبیدن از او بپرسید آیا کف پایش گرمتر شده است؟اگر پاسخ منفی بود، به کودک می گوییم که به حد کافی، سخت و تند پایمان را نکوبیده ایم و در نتیجه دوباره شروع می کنیم و پا کوبیدن را ادامه می دهیم تا جایی که صورت، شاد به نظر برسد. همیشه از کودک می پرسیم: آیا به نظر نمی رسد که احساس خشم از بدن بیرون رفته باشد. احساس خشم از طریق پای ما پایین می رود، خارج شده روی زمین می آید.از کودک می پرسیم در بدن خود چه احساسی دارد.

ترکاندن حباب
حباب تر کاندن وسیله ای برای کنترل خشم است، برای این کار از  حباب های پلاستیکی (ضربه گیر) استفاده می شود. از کودک می خواهیم که برای راحت شدن از خشم خود ۱۰ حباب را بترکاند.سپس از او می پرسیم: آیا حس می کند که چگونه خشم او از انگشت شست و انگشت اشاره اش بیرون می آید. زمانی که خشم کاملا بیرون آمد یک حباب می ترکد. معمولا پس از ترکاندن ۱۰ حباب به نظر می رسد خشم تمام شده باشد. زمانی که ما واقعا عصبانی باشیم شاید بیشتر از ۱۰ حباب و زمان دیگر کمتر از ۱۰ حباب لازم است.

در این باره با کودک صحبت می کنیم، وقتی که حباب می ترکد خشم ما به هوا می رود و به ما امکان می دهد که دوباره به آرامش برسیم.معمولا پس از تلاش های کودک و آرام شدن او بهتر است درباره ی مسئله ای که موجب عصبانیت او شده صحبت شود.

منبع: کودک فردا

پرسشنامه ی کانرز والدین

 

هدف: تشخیص کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه

نحوه تکمیل: در قسمت زیر تعدادی از مشکلات شایعی که کودکان دارند آمده است لطفا هر عبارت را بر اساس رفتار فرزندان در طول یک ماه گذشته درجه بندی نمایید. برای هر عبارت از خود بپرسید: “طی یک ماه گذشته این مشکل در چه حدی وجود داشته است؟” و سپس مقابل بهترین پاسخ در هر عبارت را علامت ضربدر بزنید. چنانچه آن مشکل اصلا وجود نداشته است و یا خیلی کم و نادر بوده، زیر عبارت هرگز علامت بزنید. اگر آن مشکل کاملا صدق می کند یا اکثر اوقات یا مکررا اتفاق می افتد زیر عبارت خیلی زیاد ضربدر بزنید . برای درجه بندی های بینابین زیر عبارات گاه گاهی یا اغلب(نسبتا درست است) علامت بزنید، لطفا به تمام عبارات پاسخ دهید.

قیمت در سایتها 2500 تومان, در پاکدلها : رایگان

 

برای دانلود این پرسشنامه اینجا کلیک کنید.

رمز برای دانلود: pakdelha.ir

بیش فعالی در کودکان

بیش فعالی ( ADHD ) اختلال مزمنی است که میلیونها کودک به آن مبتلا بوده وگاهی تا بزرگسالی نیز ادامه پیدا می کند.  ADHD  مجموعه ای از اختلالات شامل بی دقتی، بیش فعالی و عدم کنترل رفتار می باشد. کودکان مبتلا به ADHD اعتماد به نفس کمی دارند و در رابطه های دوستی و حضور در مدرسه مشکل دارند.گاهی علائم این بیماری با افزایش سن کاهش می یابد. با این حال افراد می توانند با یادگیری روشهای مختلف آنرا کنترل نمایند.درمان با تجویزدارو و مداخلات رفتاری صورت می گیرد. تشخیص زود هنگام در کنار درمان می تواند نتایج بسیار متفاوتی داشته باشد.

نشانه ها

–    اختلال در توجه
–    خیالبافی مکرر
–    عدم پیگیری دستورات و گوش دادن
–    عدم سازماندهی وظایف و فعالیت ها
–    فراموشکار بودن و گم کردن وسایل مورد نیاز مانند کتاب، مداد و یا اسباب بازی
–    عدم اتمام کارها و وظایف مدرسه
–    پریشان بودن
–    بی قراری و پیچ و تاب خوردن
–    عدم ثبات در یک وضعیت و نشستن روی نیمکت مدرسه
–     پر حرفی
–    ایجاد وقفه در بین صحبت یا بازی دیگران
–    کم تحملی در انتظار
ADHD در بین پسر ها بیشتر شایع است و ممکن است پسران پر جنب و جوش باشند ولی دختران تمایل به عدم توجه و سکوت داشته باشند.

علت

در حال حاضر علت دقیق ابتلاء  به ADHD مشخص نشده است و تلاش محققین در این زمینه همچنان ادامه دارد.با این حال عوامل متعددی در توسعه ADHD نقش دارند که می توان به خانواده و ژنتیک اشاره کرد. همچنین برخی از عوامل محیطی مانند دستگاه عصبی مرکزی نیز در ایجاد این بیماری نقش کلیدی ای دارد.

عوامل خطر

– بستگان نزدیک مبتلا به ADHD و یا دیگر اختلالات روانی
– قرار گرفتن در معرض سموم محیطی مانند سرب که عمدتاً در رنگ و لوله های ساختمان های قدیمی یافت می شود
– مصرف الکل، سیگار و یا مواد مخدر در دوران بارداری
– تماس با سموم محیطی مانند بی فنیل های پلی کلرینه (PCB ها) در دوران بارداری
– تولد زودرس
– اگرچه مصرف قند یکی از علل ایجاد بیش فعالی می باشد با این حال اثبات قابل اعتمادی در مورد آن وجود ندارد و  عوامل متعددی در عدم توجه کودکان  موثر است که نباید با ADHD اشتباه گرفته شود.

عوارض

ADHD می تواند مشکلاتی را در زندگی  کودک ایجاد کند. این مشکلات عبارتند از:

–    اغلب در کلاس درس ناسازگار است که منجر به شکست تحصیلی و قضاوت سایر کودکان و بزرگسالان در مورد آنها می شود.
–    حوادث و صدمات بیشتری نسبت به سایر کودکان برای آنها رخ می دهد.
–    اعتماد به نفس کمی دارند.
–    در تعامل و پذیرفته شدن توسط همسالان خود و بزرگسالان مشکل دارند.
–    احتمال اعتیاد به الکل، مواد مخدر و دیگر رفتارهای بزهکاری در آنها زیاد است.

ADHD مشکلات روانی دیگری برای کودک ایجاد نمی کند با این حال این کودکان نسبت به سایرین بیشتر در معرض شرایط زیر قرار می گیرند:

–    عدم توانایی یادگیری از جمله عدم درک و برقراری ارتباط
–    اضطراب،نگرانی، عصبانیت و بدتر شدن علائم ADHD تا زمانیکه درمان صورت نگیرد.
–    افسردگی، که اغلب در کودکان مبتلا به ADHD رخ می دهد.
–    اختلالات دو قطبی، که شامل افسردگی و رفتار جنون آمیز می باشد.
–    اختلالات نافرمانی (ODD)، به طور کلی یک الگوی رفتاری منفی، جسور و خصمانه به صورت قدرت نمایی دارند
–    رفتارهای ضد اجتماعی مانند سرقت، مبارزه، تخریب اموال وآسیب رساندن به انسانها و حیوانات
–    سندرم تورت که با نام تیک عصبی شناخته می شود.

آمادگی برای ویزیت پزشک

شما به احتمال زیاد برای شروع به پزشک متخصص اطفال مراجعه می کنید که با توجه به ارزیابی اولیه ممکن است شما را به یک متخصص اطفال، روانشناس، روانپزشک یا متخصص مغز و اعصاب اطفال معرفی کند.

قبل از مراجعه به پزشک اقدامات زیر لازم است:

–    تهیه فهرستی از علائم و مشکلات فرزندتان در خانه یا مدرسه
–    تهیه اطلاعات شخصی کلیدی، از جمله هر گونه تنش های اصلی و یا تغییرات اخیر زندگی
–    آماده کردن فهرستی از تمام داروها، و همچنین هر گونه ویتامین ها، داروهای گیاهی یا مکمل هایی که کودک شما دریافت می کند
–    همراه داشتن هرگونه نتیجه تست و آزمایشی که فرزندتان در گذشته انجام داده است

تهیه لیستی ازسوالات که متداولترین آنها شامل:

–    علاوه بر ADHD چه عوامل احتمالی دیگری برای فرزندم وجود دارد؟
–    چه نوع آزمایشاتی مورد نیاز است؟
–    چه روشهای درمانی قابل دسترس هستند و شما کدام را پیشنهاد می کنید؟
–    چگونه می توانم  شرایط بهداشت و سلامت فرزندم را مدیریت کنم؟
–    آیا نیاز است فرزند من به یک متخصص مراجعه کند؟
–    آیا جایگزین درمانی عمومی برای کودک من وجود دارد؟
–    عوارض جانبی دارو های مورد استفاده چیست؟
–    برای اطلاعات بیشتر چه منابعی را پیشنهاد می کنید؟

 از پزشک خود چه انتظاراتی باید داشته باشید؟

–    چه زمانی متوجه اولین نشانه ها در فرزندتان شدید؟
–    آیا رفتارهای نگران کننده در همه زمان ها یا فقط در موقعیت های خاص رخ می دهد ؟
–    شدت مشکلات فرزندتان چقدر است ؟
–    چه چیزهایی رفتار کودکتان را بدتر می کند؟
–    چه چیزهایی رفتار کودکتان را بهبود می بخشد؟
–    مصرف کافئین فرزندتان چقدر است؟
–     ساعات خواب فرزندتان چگونه است و الگوهای فرزند شما چه کسانی هستند؟
–    عملکرد تحصیلی فرزند شما در حال حاضر و نیز در گذشته چگونه بوده است؟
–    آیا فرزندتان در منزل مطالعه می کند و در خواندن مشکلی ندارد؟
–    شما چه روش های تربیتی را در خانه استفاده می کنید؟ کدامشان بیشتر موثر بوده است؟
–    توصیف روال معمولی زندگی و اینکه در خانه با چه کسانی زندگی می کند؟

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر در مورد نشانه های ADHD در فرزندتان نگران هستید بهتر است به پزشک مراجعه کنید. در مرحله اول ارزیابی پزشک برای بررسی دیگر عوامل احتمالی مهم است. در مرحله بعدی شما به یک پزشک متخصص معرفی می شوید. با تشخیص ADHD کودک باید تا بهبود علائم به طور منظم تحت نظر پزشک متخصص قرار گیرد و پس از آن در صورت ثابت بودن وضعیت هر 3 یا 4 ماه به پزشک مراجعه کند. با مشاهده عوارض درمان مانند کاهش اشتها، سخت به خواب رفتن، بدخلقی و عدم بهبود علائم بیماری پزشک مربوطه را حتماً در جریان بگذارید.

آزمایش های تشخیصی

به طورکلی ADHD در کودکان قابل تشخیص نیست مگر اینکه علائم آن در اوایل زندگی مشخص و کودک در خانه و مدرسه با مشکلات مداوم روبرو باشد.

برای تشخیص ADHD آزمایش خاصی وجود ندارد ولی روشهای تشخیص آن شامل:

–    معاینه پزشکی و رد کردن علل احتمالی دیگر
–    جمع آوری اطلاعاتی مانند مسائل پزشکی، تاریخچه پزشکی شخصی و خانوادگی و سوابق تحصیلی
–    مصاحبه با افراد خانواده یا معلم و نیز کسانی که با کودک به خوبی آشنا هستند
–    تشخیص درجه بیماری جهت جمع آوری و ارزیابی اطلاعات کودک

 معیارهای تشخیص ADHD

برای تشخیص ADHD، کودک با معیارهای تشخیصی و آماری اختلالات روانی که توسط انجمن روانپزشکی آمریکا اعلام شده است ارزیابی می شود. هر کودک باید حداقل 6 علامت یا بیشتر از یک یا هر دو گروه زیر را داشته باشد.

بی دقتی

–    اغلب به جزئیات بی توجه است و در تکالیف مدرسه و فعالیتهای دیگر بی دقت است
–    عدم توجه در بازی ها و فعالیتهای مشکل
–    از دستورات پیروی نکرده و تکالیف مدرسه را به پایان نمی رساند
–    در سازماندهی فعالیتها و وظایف مشکل دارد
–    تمایلی به شرکت در فعالیتهای ذهنی و انجام تکالیف مدرسه ندارد
–    وسایل مورد نیاز خود مانند اسباب بازی، کتاب، مداد و … را گم می کند
–    اغلب پریشان است
–    فعالیتهای روزانه را فراموش می کند

بیش فعالی و حرکات ناگهانی

–    اغلب بی آرامی می کند و روی صندلی پیچ و تاپ می خورد
–     اغلب صندلی خود را در کلاس یا موقعیتهای دیگر ترک می کند
–     در شرایط نامناسب ناآرام است
–    اغلب با سرو صدای زیاد بازی می کند
–    پرحرف است
–    قبل از اتمام سوال سریع پاسخ می دهد
–    در رعایت نوبت مشکل دارد
–    در صحبت ها و فعالیتهای دیگران وقفه ایجاد می کند

علاوه بر داشتن حداقل 6 نشانه، کودک مبتلا به ADHD دارای علائم زیر نیز می باشد:

–    رفتارهای عادی  همسالان خود را نشان نمی دهد
–    حداقل به مدت شش ماه این علائم در کودک وجود دارد
–    مدرسه، خانه و روابط دوستانه تحت تاثیر علائم بیماری قرار می گیرند

معمولاً در کودکان مبتلا به ADHD تشخیص های خاص زیر نیز قابل رویت است:

– بی توجهی بارز:  این کودکان با اینکه 6 علائم اصلی را دارند ولی مدتها بی سرو صدا می نشینند و به دیگران توجهی ندارند.

–  بیش فعالی غیرارادی بارز: کودک حداقل شش مورد از علائم و نشانه های بیش فعالی را داراست که این ممکن است به عنوان یک مشکل عاطفی یا انضباطی باشد.

–  نوع ترکیبی ADHD : کودک شش مورد یا حتی بیشتر از علائم و نشانه های دو لیست بالا را داراست.

وضعیت مشابه ADHD

برخی از شرایط و درمان های پزشکی وجود دارند که علائمی مشابه ADHD دارند مانند:

–    اختلالات کلامی و یادگیری
–    اختلالات خلقی (مانند افسردگی)
–    اضطراب
–    اختلالات تشنجی
–    اختلالات بینایی و شنوایی
–    سندرم تورت (تیک عصبی)
–    اختلالات خواب
–    مشکلات تیروئید
–    سوء مصرف مواد
–    آسیب مغزی

تشخیص ADHD در خردسالان

گاهی امکان دارد ADHD در سن قبل از مدرسه و خردسالان نیز دیده شود که تشخیص آن در خردسالان بسیار دشوار است. چراکه ممکن است مشکلات توسعه یافته مانند تاخیر در تکلم با ADHD اشتباه گرفته شود بنابراین خردسالان به ارزیابی توسط یک متخصص مانند روانشناس یا روانپزشک، متخصص گفتار و یا پزشک متخصص رشد کودکان نیاز بیشتری دارند.

درمان دارویی

درمان استاندارد برای ADHD شامل: دارو درمانی و آموزش و مشاوره می باشد. البته این روشها تنها به کاهش علائم کمک می کنند و راه درمانی قطعی نیستند.

داروهای محرک

در حال حاضر، داروهای محرک (روانی) معمولترین داروهای تجویزی برای درمان ADHD هستند. این داروها سبب تقویت و تعادل سطح موادشیمیایی مغز به نام انتقال دهنده های عصبی می شوند. محرک ها در کاهش بی دقتی و بیش فعالی کودکان تاثیر چشمگیری دارند. این دارو ها عبارتند از متیل فنیدات، ریتالین و آمفتامین. داروهای محرک در اشکال کوتاه اثر و طولانی اثر در دسترس هستند.دوز مصرف داروها در کودکان با هم متفاوت است و برای یافتن دوز مناسب نیاز به زمان است. همچنین باید با نشان دادن عوارض، دوز مصرف تغییر یابد. حتماً در مورد عوارض داروهای مصرفی از پزشک خود سوال نمایید.

داروهای محرک و مشکلات قلبی

در حال حاضر چندین مورد مرگ و میر ناشی از بیماریهای قلب و عروق در کودکانی که داروهای محرک مصرف می کنند مشاهده شده است. البته این موارد نادر بوده و هنوز به تائییدیه دقیق علمی نرسیده است. با این حال پزشک شما باید پیش از تجویز داروهای محرک از نشانه های بیماریهای قلبی در کودک مطمئن شده و سابقه بیماری قلبی در خانواده را بررسی کند.

داروهای دیگر

سایر داروهای مورد استفاده در درمان ADHD عبارتند از : اتوموکستین (Strattera) و داروهای ضد افسردگی مانند بوپروپیون (Wellbutrin) ، دزیپرامین (Norpramin) و کلونیدین (Catapres). داروهای ضد افسردگی ضعیف تر از محرک ها عمل کرده و ممکن است اثرات دارو تا چند هفته بعد از مصرف دیده شود. برای کودکانی که به علل مختلف نمی توانند از داروهای محرک استفاده کنند این داروها می توانند جایگزین مناسبی باشند. بهتر است در مورد عوارض این داروها نیز با پزشک خود مشورت نمایید.

خطر خودکشی

نگرانی که در مورد مصرف داروهای غیرمحرک و ضد افسردگی در کودکان وجود دارد فکر خودکشی در آنها است. البته از نظر علمی تائید نشده است ولی با مشاهده نشانه های افسردگی و تفکرات خودکشی در فرزندتان حتماً پزشک خود را در جریان قرار دهید.

اطمینان از دوز مناسب دارو در کودکان بسیار اهمیت دارد. معمولاً والدین در مورد وابستگی و اعتیاد کودک به دارو بسیار نگران هستند که با مصرف دوز مناسب این نگرانی برطرف خواهد شد. نگرانی دیگر برای خواهر، برادر و نیز همکلاسان کودک مبتلا به ADHD است و والدین باید مطمئن باشند که فرزندشان دوز مناسب دارو را در زمان مناسب دریافت می کند.

–    دقت در استفاده از دارو: کودکان نباید دارو را بدون نظارت استفاده کنند.
–    در منزل دارو را در یک ظرف دربسته که قفل می شود نگهداری کنید چراکه مصرف زیاد این دارو بسیار کشنده است.
–    برای استفاده دارو در مدرسه حتماً کودک را تحت نظر پرستار یا مدیر سلامت مدرسه قرار دهید.

رفتاردرمانی و مشاوره

معمولاً کودکان مبتلا به ADHD به مشاوره با روانپزشک، روانشناس و یا مددکار اجتماعی نیاز دارند. برخی از کودکان مبتلا ممکن است به اختلالات اضطراب و افسردگی نیز مبتلا شده باشند که در این مواقع مشاوره و رفتار درمانی به درمان هر دو مورد کمک می نماید.

–    رفتار درمانی: معلمین و والدین می توانند با یادگیری روشهای مختلف رفتار درمانی شرایط دشوار را کنترل کنند.

–    روان درمانی: کودکان بزرگتری که در گذشته مبتلا به ADHD بودند الگوهای رفتاری منفی و همچنین راهکارهای مقابله با نشانه ها  و نیز مواردی که سبب ناراحتی آنها شده است را در اختیار کودکان و والدینشان قرار می دهند.

–    آموزش والدین: با کمک این روش والدین می توانند رفتار کودکان خود را درک و هدایت نمایند.

–    آموزش خانواده: در این روش به افراد خانواده مانند پدر، مادر، برادر و خواهر روشهای مقابله با استرس در برخورد با کودک مبتلا به ADHD داده می شود.

–    آموزش مهارتهای اجتماعی: کودک مبتلا به ADHD رفتارهای مناسب اجتماعی را آموزش می بیند.

بهترین نتیجه با همکاری والدین، معلمین و پزشکان رخ می دهد و بهتر است پس از یادگیری معلمین را نیز در مورد منابع اطلاعاتی آگاه سازید.

درمان جایگزین

تحقیقات نشان داده است درمان های جایگزین می تواند به کاهش علائم ADHD کمک نماید. پیش از استفاده از روشهای جایگزین حتماً با پزشک در مورد مطمئن بودن روش درمانی مشورت کنید. درمانهای جایگزین از نظر علمی در حال بررسی و  ارزیابی هستند و برخی از آنها عبارتند از:

یوگا و مدیتیشن: انجام منظم حرکات یوگا، مدیتیشن وتکنیک های ریلکسیشن به کودک آرامش داده و او را در مدیریت علائم بیماری کمک می کند.

درمان به روش Neurofeedback :  در این روش طی جلسات منظم از کودک خواسته می شود روی انجام وظایف خاصی تمرکز کرده و از طریق دستگاه مخصوصی الگوی امواج مغزی کودک بررسی می شود. از لحاظ تئوری یادگیری کودک در فعال نگه داشتن بخش جلوی مغر می تواند به کاهش علائم ADHD کمک نماید. درمان از این روش بسیار امیدوار کننده است با این حال برای تائید آن به تحقیقات بیشتری نیاز است.

تکنیک های دیگر: شامل روشهای درمانی حسی یکپارچه و مترونوم تعاملی می باشد که برای تائید این روشها نیاز به بررسی بیشتر است.

تغییر شیوه زندگی

ADHD بیماری بسیار پیچیده ای بوده و در مورد هر کودک متفاوت ظاهر می شود. با این حال روشهای زیر می توانند در کنترل بیماری به والدین کمک نمایند:

کودک در منزل: به کودک خود بگویید که دوستش دارید و از او قدردانی کنید. تمرکز روی رفتارهای منفی کودک، ارتباط با والدین و اعتماد به نفس او را تحت تاثیر قرار می دهد. لبخند زدن، آغوش گرفتن و دست روی شانه گذاشتن به کودک در رویارویی با شرایط سخت کمک می کند و به او ثابت می کند که شما مراقب او هستید.

لذت بردن با کودک: برای پذیرش و درک شخصیت فرزندتان ساده ترین راه، صرف زمان برای با هم بودن است. باید زمانی را بدون حضور بزرگسالان و دیگر کودکان با فرزندتان بگذارنید.

یافتن راهی برای بهبود اعتماد به نفس و حس نظم و انضباط: همه کودکان تمایل به حضور در کلاسهای هنر، موسیقی و یا ورزشهای رزمی را دارند ولی نباید کودک را به انجام فعالیتهایی که در توانش نیست وادار نمود. هر کودک دارای استعدادهای خاص است که می توان آن را پرورش داد. همچنین موفقیتهای کوچک و مکرر کودک در افزایش اعتماد به نفس او بسیار موثر است.

سازماندهی: به فرزند خود کمک نمایید فعالیتها وتکالیف خود را سازماندهی کند و فضای مناسب مطالعه را برای او فراهم سازید. همچنین فضای اطراف او را نیز منظم نگه دارید.

استفاده از کلمات ساده و راهنمایی کردن کودک: به آرامی صحبت کنید و در  هر زمان تنها یک جهت را پیش بگیرید.

برنامه غذا و خواب کودک منظم باشد: در یک تقویم، فعالیتهای ویژه کودک مشخص شود.کودکان مبتلا به ADHD تغییرات را به سختی می پذیرند. از هشدار دادن به کودک و یا انتقال ناگهانی به فعالیت یا وضعیت های دیگر اجتناب نمایید.

اطمینان از استراحت کردن کودک: سعی کنید فرزندتان را خسته نگه ندارید چراکه سبب تشدید علائم بیماری می شود.

تشخیص شرایط دشوار: سعی کنید از حضور کودک در شرایط دشوار جلوگیری نمایید. کودک از حضور در سخنرانی های طولانی، خرید در مراکز خرید و سوپر مارکت ها خسته می شود.

تنبیه کودک در زمان و روش مناسب: تنبیه کودک باید در مدت زمان کوتاه با  اثرات بلند مدت صورت بگیرد تا بتوان کودک را تحت کنترل قرار داد. بهترین روش، خنثی نمودن رفتارهای خارج از کنترل است.

صبور باشید: سعی کنید در زمانی که رفتار کودکتان خارج از کنترل است صبور باشید. اگر شما آرام باشید کوکتان نیز آرام می شود.

به خودتان استراحت بدهید: اگر شما خسته و پر استرس هستید نمی توانید پدر و مادر موثری برای کودکتان باشید استراحت را فراموش نکنید.

کودک در مدرسه

آگاهی از برنامه های مدرسه: ممکن است مدرسه برنامه های خاصی برای کودکان مبتلا به ADHD داشته باشد. بر اساس قانون، مدارس باید برنامه هایی در راستای حمایت از آموزش کودکان ناتوان داشته باشند که برخی از آنها شامل ارزیابی، تنظیم برنامه درسی، تغییر در تشکیل کلاس درس، روش های تدریس اصلاح شده، آموزش مهارت های مطالعه و افزایش همکاری بین والدین و معلمان باشد.

ارتباط با معلم: با معلم فرزندتان در ارتباط باشید و از تلاشهای او برای کمک به فرزندتان حمایت کنید. مطمئن شوید که معلمان فعالیتها و بازخوردهای مثبت فرزندتان را تحت نظر دارند. همچنین از آنها بخواهید انتظارات و دستورات را بسیار روشن برای کودک توضیح دهند.

استفاده از کامپیوتر: از مسوولین مدرسه بخواهید شرایط استفاده از کامپیوتر را برای فرزندتان محیا سازند چراکه برای کودکان مبتلا به ADHD انجام تکالیف دشوار است.

روشهای مقابله ای و حمایتی: مراقبت از کودک مبتلا به ADHD می تواند برای همه خانواده مشکل باشد ولی این والدین هستند که بیشترین صدمه را دیده و حتی ممکن است مشکلات مالی دامن گیر آنها شود. خواهر و برادر کودک مبتلا به ADHD نیز ممکن است مشکلاتی را ایجاد کنند چرا که کودک بیمار والدین را بسیار درگیر کرده و این امر سبب کمبود توجه به خواهر و برادر می شود.
          
تکنیک های مقابله ای:

والدین باید الگوهای رفتاری فرزندشان را شناخته و در پاسخ به این رفتارها دقت کنند. گاهی نیازاست هم والدین و هم کودک تغییر رفتار دهند. این نکته لازم به ذکر است که تغییر عادات بسیار دشوار بوده و به زمان نیاز دارد. مهم این است از کودک خود انتظارات واقع بینانه داشته باشید و برای خود و کودکتان اهداف کوتاه مدت تعیین کنید. همکاری همه افراد در موفقیت نقش مهمی دارد.

مدیریت ADHD:

ساختار زندگی کودک: ساختار به معنی نظم و انضباط سفت و سخت نیست بلکه به معنی تنظیم مواردی است که زندگی کودک را آرام و سازمان یافته نماید. کودکان مبتلا به ADHD تغییر را به سادگی نمی پذیرند و داشتن روال قبلی به آنها حس امنیت داده و به بهبود رفتارشان کمک می کند. بنابراین بهتر است پیش از تغییر موقعیت و یا فعالیت، کودک خود را مطلع و برای پذیرش آن به کودک فرصت دهید.

فراهم ساختن نظم و انضباط: پاداش یک رفتار خوب و ممانعت از اقدامات مخرب می تواند بهترین راه شروع باشد. کودکان مبتلا به ADHD به خوبی از طریق تشویق جهت رسیدن به نتیجه دلخواه پاسخ مثبت می دهند و تشویق یا تقویت یک رفتار خوب می تواند کودک را در یادگیری عادات جدید یاری کند.

حفظ آرامش: برای انجام کاری توسط کودکتان سعی کنید مثال های ساده بزنید و در وضعیتی که کودکتان از کنترل خارج شده است آرامش خود را حفظ کنید. در صورتیکه شما آرام صحبت کنید احتمال اینکه کودک نیز آرام شود بیشتر است. آموزش تکنیک های مقابله با استرس شما را در کنترل خودتان کمک می نماید.

تلاش برای روابط سالم خانواده: ارتباط میان تمام اعضای خانواده نقش مهمی در مدیریت و تغییر رفتار کودک مبتلا به ADHD دارد. زوج هایی که پیوند قوی بینشان است در رویارویی با چالشها قویتر عمل می کنند. بنابراین پرورش روابط بین اعضای خانواده یک امر مهم تلقی می شود.

استراحت کردن: به خود فرصت استراحت بدهید. برای صرف زمانی بدون حضور فرزندان خودتان را سرزنش نکنید و از درخواست کمک اطرافیان دریغ نکنید. ولی این نکته را توجه داشته باشید کسی که مراقبت از کودک را پذیزفته است می بایست اطلاعات کافی در مورد ADHD داشته باشد.

نکات تغذیه ای

رژیم غذایی ویژه: رژیم غذایی کودکان بیش فعال باید فاقد مواد انرژی زا مانند قند یا مواد آلرژی زا مانند گندم، تخم مرغ و شیر باشد. همچنین مصرف رنگ های مصنوعی و مواد افزودنی در رژیم حذف گردد. تا کنون در مورد تاثیر رژیم غذایی در بهبود علائم ADHD مطالعه ای انجام نشده است ولی شواهدی وجود دارد که نشان می دهد تغییر در رژیم غذایی سبب تفاوت در بروز علائم می شود. در کودکان مبتلا به ADHD کافئین به عنوان یک محرک عمل کرده و مصرف آن عواقب خطرناکی دارد. بنابراین مصرف آن توصیه نمی شود.

مکمل های ویتامین – مینرال

شواهدی در خصوص کاهش علائم ADHD با مصرف مکمل مولتی ویتامین – مینرال وجود ندارد و دریافت ویتامین ها بیش از دوز توصیه شده مضر خواهد بود.

مکمل گیاهی: تاثیرات مکمل های گیاهی روی بیماری ADHD ثابت نشده است و ممکن است مصرف آن مضر باشد.

فرمول های اختصاصی: این مواد از ویتامین ها، ریز مغزی ها و … ساخته شده اند که به عنوان مکمل درمانی برای کودکان مبتلا به ADHD به فروش میرسند. این مواد از نظر FDA مورد تائید نبوده و مصرف آنها نیز می تواند خطرناک باشد.

اسیدهای چرب ضروری: امگا 3 برای بهبود عملکرد مغز ضروری است و محققان در حال بررسی تاثیرات امگا 3 روی بهبود علائم ADHD هستند.

نکات اساسی درمان

اکثر کودکان سالم در یک برهه زمانی بی دقت و بیش فعال هستند و برای کودکان در سن قبل از مدرسه کمی بی توجهی و ناآرامی طبیعی است. در حالیکه در نوجوانان میزان بی دقتی بستگی به خود فرد دارد.

کودکان به طور طبیعی پرانرژی هستند. ولی برخی کودکان نسبت به بقیه پرانرژی تر هستند که نباید در دسته بیش فعالان قرار بگیرند چرا که هر کودک می تواند با دوستان و حتی با هم خون خود متفاوت باشد. همینطور کودکانی که در مدرسه مشکل دارند ولی در خانه و حتی با دوستان رفتار عادی و خوبی از خود نشان می دهند نیز در دسته بیماران ADHD طبقه بندی نمی شوند و عکس قضیه نیز صادق است.کودکانی که در محیط خارج از مدرسه بی دقت و بیش فعال هستند ولی در درس و روابط دوستی مشکلی ندارند نیز در این دسته قرار نمی گیرند.

در حال حاضر منابع مختلفی در دسترس هستند مانند خدمات اجتماعی و گروه های حمایتی که می توانید برای اطلاع از دسترسی به این منابع از پزشک خود کمک بگیرید. همچنین برای راهنمایی والدین و معلمان کتابها و سایت هایی وجود دارند اما در استفاده از وب سایت ها و یا سایر منابعی که بر روی راه حل های مخاطره آمیز تمرکز دارند و یا با توصیه تیم مراقبت تضاد دارند دقت نمایید.

پیشگیری

–    از مصرف سیگار، مواد مخدر، الکل و تماس با سموم محیطی مانند بی فنیل های پلی کلرینه در دوران بارداری اجتناب کنید.

–    از تماس فرزندتان با آلاینده ها و مواد سمی مانند دود سیگار، مواد شیمیایی کشاورزی صنعتی و  سرب جلوگیری نمایید.

–    اجازه ندهید کودتان زمان زیادی را صرف تماشای تلویزیون و کامپیوتر نماید. این امر در 5 سال اول زندگی از اهمیت ویژه ای برخوردار است.

اگر فرزند شما دارای ADHD است، برای کمک به کاهش مشکلات و عوارض آن اقدامات زیر را انجام دهید:

•    سازگار باشید، برای رفتار فرزندتان محدودیتها و پیامدهای روشن  را تعیین کنید.

•    همراه کودکتان برنامه روزانه را تعیین کنید. مانند: ساعت خواب،ساعت صرف غذا، تماشای تلویزیون و غیره

•    از انجام همزمان چند کار در زمان صحبت با کودکتان اجتناب کنید و سعی کنید با  او ارتباط چشمی داشته باشد.

•    با معلمان و پرستار کودکتان در شناسایی مشکلات اولیه و کاهش اثرات بیماری در زندگی فرزندتان همکاری داشته باشید.

بیش فعالی در بزرگسالان

اختلال نقص توجه و بیش فعالی بزرگسالان یک اختلال روانی است که به صورت اختلال در حفظ تمرکز فکری و بیش فعالی و رفتارهای تکانشی و غیرعادی بروز می کند. علایم اختلال نقص توجه و بیش فعالی در بزرگسالان می تواند به مواردی مانند روابط ناپایدار، عملکرد نامناسب کاری و تحصیلی و اعتماد به نفس پایین منجر شود.

اختلال نقص توجه و بیش فعالی همیشه در اویل دوران کودکی شروع می شود اما در برخی موارد تا زمان بزرگسالی نیز تشخیص داده نمی شود. در گذشته تصور می شد که اختلال نقص توجه و بیش فعالی تنها محدود به دوران کودکی می شود اما اکنون دیده شده که علایم این اختلال تا دوران بزرگسالی نیز ادامه پیدا می کند. در برخی بیماران اختلال نقص توجه و بیش فعالی بزرگسالان باعث مشکلاتی می شود که با درمان بهبود می یابند.

درمان اختلال نقص توجه و بیش فعالی بزرگسالان مشابه درمان این اختلال در کودکان می باشد و شامل داروهای محرک یا سایر داروها، مشاوره روانشناسی(روان درمانی) و درمان بیماری های روانی همراه با این اختلال می باشد.
 
نشانه ها

اختلال نقص توجه و بیش فعالی، اختلال نقص توجه(ADD) و بیش فعالی نیز نامیده می شود. اما برای این بیماری اصطلاح اختلال نقص توجه و بیش فعالی(ADHD) بیشتر کاربرد دارد زیرا شامل هر دو جنبه این بیماری یعنی عدم تمرکز و رفتارهای بیش فعالی- تکانشی می شود.

علایم اختلال نقص توجه و بیش فعالی بزرگسالان می تواند شامل موارد زیر باشد:

•    نقص تمرکز
•    بی قراری
•    تکانشگری ( انجام کارهایی بدون فکر و به صورت ناگهانی)
•    مشکل در انجام کارها و فعالیت ها و اتمام آنها
•    بی نظمی
•    آستانه تحمل پایین
•    دمای بالای بدن
•    اختلال در کنار آمدن با استرس ها
•    روابط ناپایدار

بسیاری از بزرگسالان مبتلا به اختلال نقص توجه و بیش فعالی بزرگسالان از بیماری خود آگاهی ندارند و تنها در انجام فعالیت های روزمره خود دچار مشکل می شوند. بزرگسالان مبتلا به اختلال نقص توجه و بیش فعالی بزرگسالی ممکن است مشکلاتی در تمرکز کردن یا اولویت بندی کارها و فراموشی جلسات یا برنامه های دسته جمعی را تجربه کنند. ناتوانی در کنترل رفتارها می تواند بی حوصلگی و بی قراری در صف یا رانندگی در زمان ترافیک تا نوسانات خلقی و ابراز ناگهانی خشم را شامل شود.

تمام بزرگسالان مبتلا به اختلال نقص توجه و بیش فعالی بزرگسالی در دوران کودکی اختلال نقص توجه و بیش فعالی کودکان را نیز داشته اند حتی اگر در دوران کودکی آنها تشخیص داده نشده باشد. در برخی افراد مبتلا به اختلال نقص توجه و بیش فعالی با افزایش سن، علایم کمتر می شود اما در برخی دیگر علایم تا زمان بزرگسالی ادامه دارند.

چه مواردی طبیعی تلقی شده و چه چیزی به عنوان اختلال نقص توجه و بیش فعالی در نظر گرفته می شود؟

اغلب افراد در برخی زمان ها علایم مشابه با اختلال نقص توجه و بیش فعالی را دارند. اگر علایم شما اخیراً رخ داده یا در گذشته تنها در برخی زمان ها بروز می کرد، شما احتمالاً مبتلا به اختلال نقص توجه و بیش فعالی نیستید. اختلال نقص توجه و بیش فعالی تنها زمانی تشخیص داده می شود که علایم آن به اندازه ای شدید باشد که باعث مشکلات مداوم و پایدار در بیش از یک زمان از زندگی فرد شود. این علایم پایدار و مخرب را می توان در دوران کودکی جستجو کرد.

تشخیص اختلال نقص توجه و بیش فعالی در بزرگسالان کار مشکلی است زیرا علایم این اختلال مشابه با سایر بیماری ها مانند اضطراب یا اختلالات خلقی است. همچنین بسیاری از بزرگسالان مبتلا به اختلال نقص توجه و بیش فعالی، مبتلا به سایر اختلالات روانی مانند افسردگی و اضطراب نیز هستند.

علت

علت دقیق اختلال نقص توجه و بیش فعالی مشخص نیست اما تلاش های محققین در  مورد شناسایی علل این اختلال ادامه دارد.

عوامل متعددی در اختلال نقص توجه و بیش فعالی مؤثر هستند. مطالعات نشان داده اند که این اختلال ممکن است زمینه ارثی داشته باشد. برخی عوامل محیطی نیز می توانند خطر ابتلاء به آن را افزایش دهند زیرا این عوامل می توانند اختلالاتی در سیستم عصبی مرکزی ایجاد کنند که نقش مهمی در تکامل فرد دارد.

عوامل خطر

عوامل زیر خطر ابتلای فرد به اختلال نقص توجه و بیش فعالی را افزایش می دهند:

•    نسبت داشتن با افراد مبتلا به اختلال نقص توجه و بیش فعالی یا سایر اختلالات روانی ( مانند داشتن والدین یا خواهر و برادر مبتلا به این اختلالات)
•    مصرف سیگار، الکل یا سایر داروها توسط مادر فرد در زمان بارداری
•    مواجهه با سموم محیطی مانند پلی کلرینیتد بیفنیل ها(PCB) توسط مادر فرد در دوران بارداری
•    مواجهه با سموم محیطی در دوران کودکی مانند سرب که معمولاً در رنگ و لوله های ساختمان های قدیمی وجود دارد.
•    نارس بودن در زمان نوزادی

عوارض

اختلال نقص توجه و بیش فعالی می تواند منجر به موارد زیر شود:

•    عملکرد تحصیلی ضعیف
•    مشکل در اجرای قانون
•    مشکلات کار کردن
•    مصرف الکل یا مواد مخدر
•    تصادفات مکرر رانندگی یا سایر تصادفات
•    روابط ناپایدار
•    استرس های مالی
•    سلامت جسمی و روانی ضعیف

اگرچه اختلال نقص توجه و بیش فعالی منجر به سایر بیماری های روانی یا تکاملی نمی شود، برخی از اختلالات دیگری که در کنار اختلال نقص توجه و بیش فعالی می توانند رخ دهند شامل موارد زیر هستند:

•    اختلالات خلقی. بسیاری از بزرگسالان مبتلا به اختلال نقص توجه و بیش فعالی بزرگسالی، افسردگی، اختلال دو قطبی یا سایر اختلالات خلقی را نیز دارند. اگرچه اختلالات خلقی لزوماً به دلیل اختلال نقص توجه و بیش فعالی رخ نمی دهند، یک الگوی تکرار شونده ناامیدی و ناتوانی در اختلال نقص توجه و بیش فعالی می تواند افسردگی بیمار را تشدید کند.

•    اختلالات اضطراب. در افراد مبتلا به اختلال نقص توجه و بیش فعالی، اختلالات اضطراب نیز به طور متوسط رخ می دهند. اختلالات اضطراب ممکن است باعث احساس نگرانی شدید، عصبانیت و سایر علایم شوند. اختلالات اضطراب نیز می توانند با اختلال نقص توجه و بیش فعالی تشدید شوند.

•    اختلالات شخصیتی. در بزرگسالان مبتلا به اختلال نقص توجه و بیش فعالی، احتمال ایجاد اختلالات شخصیتی مانند اختلال شخصیتی مرزی یا اختلال شخصیتی جامعه ستیز یا ضداجتماع بیشتر است.

•    ناتوانی های یادگیری. بزرگسالان مبتلا به اختلال نقص توجه و بیش فعالی ممکن است نسبت به سن، هوش و تحصیلاتی که دارند در امتحانات نمرات کمتری کسب کنند.

آمادگی برای ویزیت پزشک

شما احتمالاً در ابتدا به پزشک عمومی مراجعه کنید. بر اساس نتایج ارزیابی اولیه ای که پزشک بر روی شما انجام می دهد، ممکن است به یک روانشناس یا روانپزشک ارجاع داده شوید.

شما چه اقداماتی می توانید انجام دهید

به منظور آمادگی برای ملاقات با پزشک، اقدامات زیر را انجام دهید:

•    تمام علایمی را که داشته اید یادداشت نمایید. مانند مشکل در محل کار، مدرسه یا روابطتان با دیگران.
•    اطلاعات شخصی مهم خود را یاداشت نمایید. این اطلاعات می تواند شامل هر گونه استرس شدید یا تغییرات اخیر مهم در زندگیتان باشد.
•    لیستی از تمام داروهایی را که مصرف می کنید تهیه کنید. این لیست حتی باید شامل ویتامین ها یا مواد معدنی باشد که مصرف می کنید. همچنین در این لیست مقدار کافئین و الکل مصرفی خود را ذکر کنید. اگر از داروهای مخدر استفاده می کنید نیز لازم است آنها را ثبت نمایید.
•    سؤالات خود را یادداشت کنید. سؤالاتی را که می خواهید از پزشک خود بپرسید یادداشت کنید.

مهم ترین سؤالاتی که می توانید از پزشکتان بپرسید شامل موارد زیر هستند:

•    دلیل احتمالی ایجاد این علایم یا بیماری در بدن من چیست؟
•    من باید چه آزمایش هایی را انجام دهم؟
•    بهترین روش درمان این بیماری چیست؟
•    من بیماری های دیگری نیز دارم. چگونه می توانم تمام این بیماریها را در کنار یکدیگر به نحو احسن کنترل کنم؟
•    آیا نیازی هست من به متخصصی مانند روانشناس یا روانپزشک مراجعه کنم؟
•    آیا جایگزین خاصی برای داروهایی که برای من تجویز کرده اید، وجود دارد؟
•    آیا بروشور یا مطلب دیگری در این مورد دارید که به من بدهید؟ چه وب سایتی را در این مورد به من پیشنهاد می کنید؟

علاوه بر پرسش هایی که آماده کرده اید تا از پزشک خود سؤال کنید اگر سؤال دیگری در زمان ویزیت پزشک به ذهنتان رسید آن را بپرسید.

چه انتظاراتی می توانید از پزشک خود داشته باشید

برای پاسخگویی به سؤالات پزشکتان آماده باشید. پزشک شما ممکن است سؤالات زیر را بپرسد:
•    برای اولین بار علایمی مانند مشکلات تمرکز یا توجه را چه زمانی تجربه کرده اید؟
•    آیا به طور مداوم علایمی مانند بیش فعالی، بی توجهی یا رفتارهای تکانشی را دارید یا علایمتان تنها گاهی اوقات بروز می کند؟
•    کدامیک از علایمتان شما را بیشتر ناراحت می کند و به نظرتان چه دلایلی باعث ایجاد این موارد می شود؟
•    شدت علایمتان چقدر است؟
•    در کدامیک از موقعیت ها شما متوجه علایمتان می شوید؟ در منزل، محل کار یا موقعیت های دیگر؟
•    دوران کودکی خود را چگونه سپری کرده اید؟ آیا در مدرسه مشکلی داشته اید یا سابقه مشکلات اجتماعی را دارید؟
•    عملکرد تحصیلی یا کاری شما در حال حاضر چگونه است و در گذشته چطور بوده است؟
•    الگوی خواب شما چگونه است و چند ساعت در شبانه روز می خوابید؟
•    چه مواردی علایمتان را کاهش می دهد و بهتر می کند؟
•    چه مواردی علایمتان را تشدید می کند و بدتر می کند؟
•    در حال حاضر چه داروهایی مصرف می کنید؟
•    آیا کافئین مصرف می کنید؟
•    آیا مصرف الکل یا مواد مخدر دارید؟

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر رفتارهای تکانشی، عدم تمرکز یا بیش فعالی به طور مداوم به زندگی شما آسیب می زند، به پزشک مراجعه کنید. به دلیل اینکه علایم و نشانه های اختلال نقص توجه و بیش فعالی مشابه با سایر اختلالات روانی است، شما ممکن است اختلال نقص توجه و بیش فعالی نداشته باشید اما مبتلا به اختلال روانی دیگری باشید که نیاز به درمان دارد.

آزمایش های تشخیصی

ممکن است پزشکان مختلفی بتوانند اختلال نقص توجه و بیش فعالی را تشخیص داده و درمان کنند. اما سعی کنید فردی را انتخاب کنید که در این زمینه تخصص داشته و آموزش های لازم را دیده باشد. روانشناس، روانپزشک، پزشک عمومی و نورولوژیست می تواند اختلال نقص توجه و بیش فعالی را تشخیص دهد اما تنها روانشناس و روانپزشک می تواند مشاوره لازم در زمینه درمان این بیماری را در اختیار شما قرار دهد. روانشناس نمی تواند دارویی برای شما تجویز کند.

تشخیص اختلال نقص توجه و بیش فعالی در بزرگسالان

تشخیص اختلال نقص توجه و بیش فعالی در بزرگسالان مشکل تر از تشخیص آن در کودکان می باشد. شناسایی علایم و نشانه های اختلال نقص توجه و بیش فعالی در بزرگسالان کار سختی است. هیچ تست و آزمایش مشخصی برای تشخیص این اختلال وجود ندارد. پزشک شما ممکن است برای تشخیص این بیماری از معاینه فیزیکی شما و پرسیدن چندین سؤال شروع کند.

رد کردن سایر بیماری ها

پزشک شما این مورد را در نظر خواهد داشت که علایم و نشانه های شما ممکن است به دلیل دیگری غیر از اختلال نقص توجه و بیش فعالی باشد. مواردی که باعث ایجاد علایم مشابه اختلال نقص توجه و بیش فعالی می شوند عبارتند از:

•    اختلالات سلامت روانی. برخی اختلالات سلامت روانی مانند اضطراب، اختلالات خلقی، اختلالات قضاوت، نقص های یادگیری و تکلم و اختلالات سایکوتیک در کودکان و بزرگسالان می توانند علایم شبیه اختلال نقص توجه و بیش فعالی را ایجاد کنند.

•    سایر بیماری ها. اگر شما سابقه برخی بیماری ها مانند اختلالات تکاملی، صرع، اختلالات تیروئید، مسمومیت با سرب یا قند خون پایین(هیپوگلیسمی) را داشته باشید پزشکتان ممکن است تشخیص دیگری غیر از اختلال نقص توجه و بیش فعالی را برای شما بدهد یا شما را به یک متخصص ارجاع دهد.

•    داروها. الکل یا مواد مخدر و برخی داروها می توانند علایم شبه اختلال نقص توجه و بیش فعالی را ایجاد کنند.

ارزیابی علایم و نشانه های اختلال نقص توجه و بیش فعالی در دوران کودکی

یک الگوی ثابت از علایم و نشانه ها در دوران کودکی برای تشخیص اختلال نقص توجه و بیش فعالی در بزرگسالی لازم است. شما ممکن است به سختی به یاد بیاورید که کدامیک از مشکلاتتان را از دوران کودکی داشته اید. به این دلیل پزشکتان ممکن است اطلاعات ثبت شده در مدرسه های شما را نیز بخواهد و از معلمان، والدین و کسانی که شما را در دوران کودکی می شناختند کمک بخواهد. همچنین پزشک شما ممکن است بخواهد که با همسر، والدین، دوست صمیمی یا هر فرد دیگری که شما را می شناخته صحبت کند.

معیارهای تشخیصی برای اختلال نقص توجه و بیش فعالی

برای تشخیص اختلال نقص توجه و بیش فعالی، فرد باید معیارهای دستورالعمل تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM) که توسط انجمن روانپزشکی آمریکا منتشر شده است را داشته باشد. فرد باید 6 مورد یا بیشتر از علایم و نشانه های زیر را از یک یا دو دسته زیر داشته باشد:

بی توجهی

•    مشکل در تمرکز دقیق بر روی جزئیات در اغلب موارد یا اشتباه و بی دقتی در انجام کار یا سایر فعالیت ها
•    اشکال در تمرکز و توجه در حین انجام کار در اغلب موارد
•    به نظر می رسد زمانی که با او صحبت می کنید اغلب گفته های ما را نمی شنود
•    به نظر می رسد این افراد اغلب نمی توانند از یک دستورالعمل مشخص پیروی کنند و کاری را به اتمام برسانند.
•    مشکل در سازماندهی کارها و فعالیت ها در اغلب موارد
•    این افراد اغلب از کارهایی که نیاز به تمرکز فکری داشته باشد اجتناب می کنند یا اینگونه فعالیت ها را دوست ندارند
•    اغلب، آیتم های مورد نیاز برای انجام کارها و فعالیت ها را فراموش می کنند
•    اغلب، به راحتی حواسشان پرت می شود
•    اغلب، در انجام فعالیت های روزانه فراموشکار هستند

بیش فعالی و رفتارهای تکانشی

•    اغلب با حالت بی قراری دست ها و پاهای خود را تکان داده و روی صندلی جابجا می شوند.
•    اغلب زمانی که قرار است در اتاقی منتظر بمانند اتاق را ترک می کنند.
•    در شرایط نامناسب اغلب از نظر فیزیکی فعال بوده و بی قرار هستند.
•    اغلب در انجام فعالیت های اوقات فراغت دچار مشکل می شوند.
•    مدام در حال حرکت هستند یا موتورسواری می کنند.
•    اغلب زیاد صحبت می کنند.
•    اغلب قبل از تمام شدن سؤال، یه آن پاسخ می دهند.
•    اغلب برای ایستادن در نوبت یا صف مشکل دارند.
•    اغلب حرف و مکالمه دیگران را قطع می کنند.

علاوه بر داشتن حداقل 6 مورد از علایم این دو دسته، برخی بزرگسالان مبتلا به اختلال نقص توجه و بیش فعالی علایم زیر را نیز دارند:

•    داشتن بی توجهی و علایم و نشانه های بیش فعالی – تکانشی در دوران کودکی
•    در دوران کودکی رفتارهایی را داشته اند که نسبت به رفتارهای کودکان هم سن و سال خود طبیعی نبوده است.
•    علایم و نشانه ها را حداقل به مدت 6 ماه دارند.
•    علایم را در بیش از یک موقعیت دارند که عملکرد آنها را در مدرسه یا محل کار مختل می کند یا اثر منفی بر زندگی شخصی یا روابطشان دارد.

سایر معیارها

به دلیل اینکه علایم اختلال نقص توجه و بیش فعالی ممکن است در برخی بزرگسالان نسبت به معیارهای دستورالعمل تشخیصی و آماری اختلالات روانی به ویژه با معیارهای رفتارهای بیش فعالی متفاوت باشد، برخی معیارهای اختصاصی تر نیز برای کمک به تأیید تشخیص اختلال نقص توجه و بیش فعالی در بزرگسالان مورد استفاده قرار می گیرد.

پزشک شما ممکن است برای تشخیص اختلال نقص توجه و بیش فعالی شما یک پرسشنامه و  لیستی از علایم و نشانه ها را به شما بدهد تا پر کنید. علاوه بر این، پزشکتان اثر علایم و نشانه هایی که دارید را بر روی روند زندگی شما مانند عملکردتان در محل کار یا مدرسه و روابطتان با دوستان و خانواده تان به طور دقیق بررسی می کند.

درمان دارویی

درمان اختلال نقص توجه و بیش فعالی در حال حاضر شامل دارودرمانی، مشاوره روانشناسی یا هر دو مورد می باشد. ترکیبی از روش های درمانی و دارودرمانی اغلب برای درمان اختلال نقص توجه و بیش فعالی مؤثرتر است.

داروها

داروهای محرک(محرک های روانی) معمولاً برای درمان اختلال نقص توجه و بیش فعالی تجویز می شوند اما داروهای دیگری نیز ممکن است برای درمان این اختلال تجویز شوند.

•    داروهای محرک. این داروها باعث افزایش و متعادل کردن مقدار مواد شیمیایی داخل مغز( نوروترنسمیترها) می گردند. برخی از این داروها شامل متیل فنیدات( کنسرتا، متادات، ریتالین و غیره)، دکستروآمفتامین( دگزدرین)، دکستروآمفتامین- آمفتامین(آدرال ایکس آر) و لیزدگزامفتامین(ویوانز) هستند. این داروها به درمان علایم و نشانه های بی توجهی و رفتارهای بیش فعالی در اختلال نقص توجه و بیش فعالی کمک می کنند و در برخی موارد اثر درمانی آنها خیلی زیاد است. داروهای محرک به شکل های کوتاه اثر و طولانی اثر در دسترس هستند.

•    سایر داروها. سایر داروهایی که برای درمان اختلال نقص توجه و بیش فعالی استفاده می شوند شامل آتوموکستین(استراترا) و داروهای ضد افسردگی مانند بوپروپیون(ول بوترین). آتوموکستین و داروهای ضد افسردگی، آهسته تر از داروهای محرک عمل می کنند و ممکن است چندین هفته طول بکشد تا اثر کامل خود را نشان دهند. اگر فرد مبتلا به برخی بیماریها باشد، سابقه اعتیاد به مواد مخدر داشته باشد، اختلال تیک داشته باشد یا داروهای محرک برای او عوارض جانبی شدیدی داشته باشد و قادر به مصرف داروهای محرک نباشد، این داروها گزینه های مناسبی برای وی خواهند بود.

نوع داروها و دوز مناسب آنها در افراد مختلف متفاوت است بنابراین ممکن است در ابتدا مدتی زمان نیاز باشد تا پزشک بتواند داروی مناسب برای بیمار را تعیین کند. در مورد مزایا و مضرات مصرف داروهای مختلف با پزشک خود صحبت کنید. اگر با مصرف داروهایتان دچار عوارض جانبی می شوید این مورد را با پزشک خود در میان بگذارید.

مشاوره روانشناسی

مشاوره برای اختلال نقص توجه و بیش فعالی بزرگسالان می تواند مفید باشد و معمولاً شامل مشاوره روانشناسی( روان درمانی) و آموزش در خصوص این اختلال می باشد. روان درمانی از طرق زیر می تواند برای شما مفید واقع شود:

•    مدیریت زمان و مهارت های سازماندهی فعالیت ها را در شما بهبود می بخشد.
•    به شما نحوه کم کردن حرکات و رفتارهای تکانشی را آموزش می دهد.
•    مهارت های حل مشکل را در شما تقویت می کند.
•    به شما کمک می کند که با شکست های تحصیلی و اجتماعی خود کنار بیایید.
•    اعتماد بنفس شما را افزایش می دهد.
•    راهکارهایی را به شما آموزش می دهد تا بتوانید روابط خود را با خانواده، همکاران و دوستان خود بهبود ببخشید.

•    راهکارهایی را به شما آموزش می دهند تا بتوانید خلق و خو و مزاج خود را کنترل کنید.

روش های معمول روان درمانی برای اختلال نقص توجه و بیش فعالی بزرگسالان عبارتند از:

•    رفتاردرمانی شناختی. این روش مشاوره، مهارت های خاص برای مدیریت رفتارها و تغییر الگوهای فکری منفی به افکار مثبت را به شما آموزش می دهد. همچنین این نوع مشاوره به شما کمک می کند که با مشکلات زندگی خود مانند مشکلاتی که در مدرسه، محل کار یا روابط خود دارید راحت تر برخورد کنید و به شناسایی سایر بیماری های روانی مانند افسردگی و اعتیاد به داروهای مخدر کمک می کند. این روش مشاوره به صورت فردی یا گروهی قابل اجراست.

•    خانواده درمانی. این نوع درمان می تواند کمک کند که همسر فرد مبتلا به اختلال نقص توجه و بیش فعالی با استرس زندگی با چنین فردی کنار آمده و یاد بگیرد که چگونه می تواند به فرد بیمار کمک کند. برخی مشاوره ها می توانند باعث بهبود مکالمات و روابط و مهارت های حل مشکل در این افراد شوند.

تغییر شیوه زندگی

به دلیل اینکه اختلال نقص توجه و بیش فعالی یک اختلال پیچیده بوده و در هر فرد به صورت اختصاصی بروز می کند، ارائه توصیه کلی برای تمام بزرگسالان مبتلا به اختلال نقص توجه و بیش فعالی کار مشکلی است. اما برخی از این توصیه های مفید شامل موارد زیر هستند:

•    هر روز لسیتی از کارهای روزانه خود تهیه کنید. این لیست را با توجه به میزان توانی که دارید تنظیم کنید.

•    کارهای خود را تقسیم کنید. سعی کنید کارهای خود را به کارهای کوچکتر تقسیم کنید.

•    از برگه های یادداشت برای نوشتن یادداشت برای خودتان استفاده کنید. این برگه ها را بر روی یخچال یا آینه خود چسبانده یا داخل ماشینتان یا سایر مکان ها قرار دهید کارهای خود را فراموش نکنید.

•    یک دفترچه یادداشت یا وسیله الکترونیکی همراه خود داشته باشید. این کار به شما کمک می کند که بتوانید در مواقع نیاز موردی را داخل آن ها یادداشت کنید یا اگر چیزی را فراموش کرده باشید از داخل آن ها ببینید.

•    تا حد امکان هر روز مطابق یک برنامه مشخص کارهای خود را انجام دهید و اشیای مورد نیاز خود را در مکان های مشخص قرار دهید مانند کلیدها یا کیف پولتان.

•    در مواقع نیاز از نزدیکان یا اعضای خانواده خود کمک بخواهید.

روابط

افراد مبتلا به اختلال نقص توجه و بیش فعالی بزرگسالی ممکن است قرار ملاقات های خود را فراموش کنند و تصمیمات ناگهانی و نامعقول داشته باشند. این رفتارها می توانند باعث آزار همکاران، دوستان یا نزدیکان فرد بیمار شوند.

درمانی که بر روی این موضوعات تمرکز داشته باشد و به بیمار کمک کند که کنترل بیشتری بر رفتارهای خود داشته باشد برای این بیماران بسیار مفید خواهد بود. همچنین کلاس هایی برای بهبود روابط، مقابله با مشکلات و مهارت های حل مشکل می توانند در این مورد مفید باشند. به علاوه زوج درمانی و کلاس هایی که در آن اعضای خانواده فرد شرکت داشته باشند و در مورد اختلال نقص توجه و بیش فعالی آموزش ببینند می تواند مؤثر باشد.

مطالعات اندکی نشان داده اند که درمان های طب جایگزین می توانند علایم اختلال نقص توجه و بیش فعالی را کاهش دهند. پیش از استفاده از هر نوع درمان طب جایگزین با پزشک خود در این زمینه مشورت کنید تا خطرات و مزایای احتمالی این درمان ها برای شما مشخص شود. برخی درمان های جایگزین که برای اختلال نقص توجه و بیش فعالی پیشنهاد شده اند اما هنوز به طور کامل تأییدشده نیستند شامل موارد زیر هستند:

•    یوگا یا مدیتیشن. انجام دادن منظم یوگا یا مدیتیشن و تکنیک های ریلکسیشن می توانند به حفظ آرامش بیمار و آموزش نظم به بیمار کمک کند که می تواند در کنترل علایم اختلال نقص توجه و بیش فعالی مفید باشد.

نکات تغذیه ای

•    رژیم های غذایی خاص. برخی رژیم های غذایی که برای اختلال نقص توجه و بیش فعالی توصیه می شوند شامل حذف غذاهایی هستند که بیش فعالی را افزایش می دهند مانند شکر و کافئین و برخی آلرژن های معمول مانند گندم، شیر و تخم مرغ. برخی رژیم های غذایی، حذف رنگ های مصنوعی و افزودنی های غذایی را نیز پیشنهاد می کنند اگرچه این مورد در مطالعات کاملاً تأیید نشده است. اگر به نظرتان غذای خاصی باعث تغییراتی در علایم شما می شود سعی کنید این غذا را از رژیم غذاییتان حذف کنید و تغییرات را بررسی کنید. با این وجود، پیش از شروع هر نوع رژیم غذایی محدود کننده با پزشک یا رژیم درمان مشورت کنید. رژیم غذایی که حذف مواد غذایی زیادی را پیشنهاد کند رژیم غذایی مناسبی نیست زیرا می تواند منجر به کمبود ویتامین ها و مواد مغذی شود.

•    مکمل های ویتامین و املاح. اگرچه ویتامین ها و املاح برای سلامت بدن ضروری هستند اما هیچ مدرکی مبنی بر این مورد وجود ندارد که مکمل های ویتامین و املاح می توانند منجر به کاهش علایم اختلال نقص توجه و بیش فعالی شوند. مصرف بیش از حد ویتامین ها ( مقادیر بیش از مقدار توصیه شده رژیمی یعنی RDA) می تواند برای اختلال نقص توجه و بیش فعالی مضر باشد.

•    مکمل های گیاهی. پیش از مصرف هر گونه مکملی با پزشکتان مشورت کنید. شواهد علمی در خصوص اثربخشی این مکمل ها اندک است و برخی از این مکمل های گیاهی می توانند به سلامت فرد نیز آسیب برسانند.

•    اسیدهای چرب ضروری. این چربی ها که شامل روغن های امگا3 هستند برای عملکرد مناسب مغز ضروری هستند. برای تعیین اثربخشی این اسیدهای چرب در بهبود علایم اختلال نقص توجه و بیش فعالی نیاز به انجام مطالعات بیشتری وجود دارد.

•    نوروفیدبک. آموزش نوروفیدبک که بیوفیدبک الکتروانسفالوگرافیک نیز نامیده می شود شامل جلسات منظمی است که در آنها شما بر روی کارهای خاصی تمرکز می کنید در حالی که یک دستگاه الگوی امواج مغزی شما را نشان می دهد. از نظر تئوری شما می توانید یاد بگیرید که الگوی امواج مغزی خود را در قسمت جلوی مغزتان فعال نگه دارید و این مورد می تواند در بهبود علایم اختلال نقص توجه و بیش فعالی مفید باشد. به منظور تعیین اثربخشی این روش نیاز به انجام مطالعات بیشتر در این زمینه وجود دارد.

پیشگیری

در حالی که مصرف داروها می تواند علایم اختلال نقص توجه و بیش فعالی را بهبود ببخشد، در کنار آن برخی اقدامات دیگر می تواند به کنترل بهتر بیماری کمک کند. موارد زیر در این مورد می توانند به شما کمک کنند:

•    گروه های حمایتی. گروه های حمایتی به شما این امکان را می دهند که سایر افراد مبتلا به اختلال نقص توجه و بیش فعالی را ملاقات کنید و تجربیات، اطلاعات و راهکارهای کنار آمدن با بیماریتان را با یکدیگر در میان بگذارید. این گروه های حمایتی در اغلب جوامع و نیز به صورت آنلاین در اینترنت موجود هستند.

•    حمایت اجتماعی. همسر، نزدیکان صمیمی و دوستان خود را در درمان اختلال نقص توجه و بیش فعالی خود درگیر کنید. شما ممکن است تمایل نداشته باشید که دیگران از بیماریتان مطلع شوند اما اجازه دهید دیگران از این مورد آگاه شوند تا بدانند که چطور می توانند روابط بهتری با شما داشته باشند.

•    همکاران، سرپرستان و معلمان. اختلال نقص توجه و بیش فعالی می تواند در عملکرد فرد در مدرسه یا محل کار تداخل ایجاد کند. شما ممکن است نتوانید بیماریتان را با کارفرما یا استاد خود در میان بگذارید اما به احتمال زیاد این افراد به شما کمک خواهند کرد تا بتوانید بیماری خود را کنترل کنید.

منبع: رژیم درمانی نوین

استفاده از غلبه دو طرفه و آموزش دو نیمکره ی مغز در بهبود  اختلال ریاضی  

    ریاضی مانند هر مهارت دیگری در قسمتهای مختلف مغز پردازش می شود و فقط یک نمیکره حیطه های مربوط به حساب نارسائی را پردازش نمی کند بلکه هر دو نیمکره در آن دخیل هستند (نبسون 2003).

    محاسبات سریع ذهنی و مفهوم سازی انتزاعی و مهارت حل مسئله و عملکرد نوشتاری در لب فرونتال انجام می گیرد عملکردهای شناختی و یکپارچه سازی و عملیات عددی و محاسبه ای بر عهده لب آهیانه ای تجربیات دیداری و تمیز دیداری، نمادهای نوشتاری ریاضی و محاسبات  هندسی بر عهده ی لب اکسی پیتال پس سری است و مهارتهای ریاضی شامل ادراک شنیداری و حافظه ی کلامی بلند مدت و حافظه ی سری ها. حقایق پایه ریاضی و گفتار بی صدا در طی حل مساله بر عهده لب تمپورال و گیجگاهی است (اوبرزات و هنید 1991 صص 5-554 .)

    مهارتهای سازمان یافته ادارکی دیداری فضایی که برای نوشتن در ریاضیات به کار می رود به وسیله ی نمیکره راست انجام می گیرد و مدارکی دال بر درگیری نیمکره ی راست در یادگیری پیش نیازهای مربوط به ریاضی وجود دارد.( مارتین 1999 صص 2-151 .)

    متخصصان عصب روانشناسی به این نتیجه رسیده اند که نیمکره چپ در تشخیص خصوصیات و تقلیل مجموعه به عناصر تشکیل دهنده تخصص دارد و نیمکره راست در سازماندهی عناصر نقش دارد. به عبارت دیگر نیمکره ی چپ معمولاً از پردازش سریالی به معنی عنصر به عنصر در هر لحظه استفاده می کند و نیمکره ی راست از پردازش همزمان و براساس تشابه یعنی نوع پردازش نیمکره ی راست برای ادارک فضایی و نیمکره ی چپ برای فعالیتهایی مانند زبان که از نظر زمانی سازماندهی شده اند مناسب تر است واضح است که فقط یک نمیکره  اطلاعات را پردازش نمی کند . برای مثال اطلاعات ریاضی فقط مربوط به نیمکره ی چپ نیست. دیویدسون نشان داد که دو نوع سبک ادارک مسائل برای ریاضی وجود دارد یکی اساساً سریالی و دیگری براساس شناسایی ساختارها استوار است تحلیل به صورت کلی در نیمکره ی راست و تحلیل به صورت سریالی و جز به جز با نیمکره ی چپ صورت می گیرد.

    گلدبرگ و کاستا معتقدند که برتری نیمکره ی چپ در پردازش رمزها متداول است و نیمکره  راست در موقعیتهای جدید و بدیع کارآمد است و در عین حال نتیجه می گیرند که همه ی کارکردهای مرتبط با زمان تنها در حیطه ی نیمکره ی چپ نیست و همچنین همه کارکردهای فضایی و دیداری صرفاً در حیطه ی نیمکره ی راست نیست و درگیری نسبی نیمکره ای راست چپ است که در پردارش اطلاعات اهمیت دارد.(خمسه 1385 ص 61)

    با توجه به مطالب بالا چون در کودکان حساب نارسا سلولهای آسیب دیده ی مغزی وجود دارد (بارودی و گینزبرگ به نقل از سرنر 1993) می توان با فعال کردن سلول های مشابه که همان کارکرد را انجام می دهند جانشینی به وجود آورد به این منظور می توان از روشهای مختلفی بهره گرفت یکی از این روشها آموزش دو نیمکره ی مغز و به کارگیری روشهایی برای تقویت مراکز مغزی هر دو نیمکره است با توجه به اینکه در عملکردهای فردی یکی از نیمکره های مغزی فعال تر است و تمایل به استفاده از یک سمت بدن به جای دیگری در فرآیند رشد مغز به وجود می آید. افراد نیمه ی غیر غالب را کمتر استفاده می کنند. در حالی که با توجه به موارد گفته  شده نیاز داریم که هر دو نیمکره ی مغز را رشد دهیم تا به عملکردهای هر دو نیمکره دسترسی پیدا کنیم. و نهایتاً اینکه بدانیم آموزشی که به اکثر نقاط مغز مربوط می شود مناسبت تر است و پیامهای چند رسانه ای عرضه تا میزان یادگیری و پایداری آن بالا رود برای ایجاد غلبه دو طرفه مغز و آموزش دو نیمکره مغز این فعالیتها در جلسات درمانی پیشنهاد می گردد.

برای دانلود این کاربرگ اینجا کلیک کنید

رمز برای دانلود : pakdelha.ir