نوشته‌ها

حافظه شنیداری

تقویت حافظه شنیداری دانش آموزان

 

در مقوله یادگیری بحث حافظه و تقویت حافظه شنیداری از اهمیت خاصی برخوردار است و تاثیر زیادی بر کیفیت یادگیری و به یاد ماندن مطالب دارد. حافظه شنیداری از مولفه های مهم حافظه است که تقویت آن برای دانش آموزان ضروری است.مطالب عنوان شده روش های کاربردی برای تقویت این حافظه را بیان می کنند.

عملکرد حافظه به این صورت است که مطلب وارد حافظه کوتاه مدت شده و با تکیه بر حافظه فعال مورد استفاده قرار می گیرند و با استفاده از مخزن حسی (که مهمترین آنها شنیداری، دیداری هستند) درک و رمزگردانی می شوند و به حافظه دراز مدت انتقال پیدا می کنند. پس حافظه شنیداری به رمز گذاری در حافظه هنگام یادگیری کمک می کند. رمز شنیداری وابسته به صدا یا تلفظ محرک است، مثلا هنگامی که می خواهیم شماره تلفنی را به خاطر بسپاریم صدای ارقامی را که شنیده ایم حفظ می کنیم. در ثبت حسی تنها آن اطلاعاتی که مورد توجه قرار می گیرند انتخاب می شوند و برای پردازش به بخش های دیگر حافظه سپرده می شوند بنابراین مهم ترین دلیل حذف اطلاعات از ثبت حسی بی توجهی است. پس در بحث تقویت این حافظه باید بر تمرکز و دقت و توجه دانش آموزان تکیه کرد. ضعف در این حافظه در دانش آموزانی که دچار اختلال یادگیری هستند مشاهده می شود.

آنچه که از دانش آموزان در راستای استفاده از حافظه شنیداری شان انتظار داریم این است که:

  • صداهایی را که می شنوند بطور جداگانه از هم تشخیص دهند مثلا اصوات را از واج ها و کلمات مشابه و متفاوت را تشخیص دهند.( تمیز شنیداری)
  • صداهایی را که می شنوند بتوانند به هم مربوط کنند و بر اساس موضوع پشت سر هم قرار دهند. مثلا یک سری اعداد و حروف را بتوانند به گونه ای که شنیده اند تکرار کنند.(توالی شنیداری)
  • بتوانند آنچه را که شنیده اند در حافظه ذخیره سازی کنند و در صورت لزوم به راحتی از آنها استفاده کنند.(حافظه شنیداری)

برای تقویت حافظه شنیداری دانش آموزان می توانیم راهبردهای زیر را در نظر بگیریم:

  • این عادت را در دانش آموزان نهادینه کنید که به صداهای اطراف خود توجه کنند. مثلا می توانید به نوبت چشمهای آنها را ببنید و از آنها بخواهید صداهایی که شما یا همکلاسی هایشان با اشیا مختلف تولید می کنند تشخیص داده و نام ببرند.
  • انجام چند دستور پشت سر هم را بطور گفتاری از دانش آموز بخواهید. مثلا توپ سفید را بردار و به دوستت بده، توپ قرمز را روی نیمکت قرار بده و بعد بیا و کنار تخته بایست. به این صورت کودک یاد میگیرد که به آنچه بیان شده توجه کند و دستورات را به خاطر بسپارد.
  • از صداهای ضبط شده استفاده کنید. صداهای حیوانات و عناصر طبیعت را ضبط و پخش کنید و از دانش آموزان بخواهید که آنها را تشخیص داده و نامش را بگویند.
  • از وسایل صدا دار استفاده کنید. مثلا یه جعبه موسیقی یا ساعت زنگداری در در گوشه ای از کلاس پنهان کنید و از دانش آموز بخواهید با تعقیب صدا آن را پیدا کند.
  • کودک را طوری بنشانید که پشتش به شما باشد و صداهایی را با میز و اسباب بازی و وسایلی که در اختیار دارید تولید کنید مثلا ضربه ای روی میز بزنید، سکه ای را روی میز بچرخانید و توپی را به سمت دیوار پرت کنید و بگیرید و کف بزنید. بعد از آن از کودک بخواهید بعد از شما همان صداها را تولید نماید.
  • آنچه را که از کودک می خواهید بصورت برعکس عنوان کنید. مثلا اسامی اعضای صورت را بگویید و از او بخواهید آنها را نشان دهد و بعد از آن به صورت جا به جا آنها را عنوان کنید به این صورت که: گوش به جای بینی( که باید گوش را نشان دهد) یا دهان به جای چشم… این بازی نیاز به سرعت عمل دارد و با تکرار آن سرعت پاسخ دهی بالا می رود.
  • داستانی صوتی را برای دانش آموزان پخش کنید و از متن داستان سوالاتی طرح کند تا حافظه شنیداری آنها را مورد ارزیابی قرار دهید.

همانطور که دیدید تقویت حافظه شنیداری نیاز به تمرین و تکرار دارد و با جلب توجه و بالا بردن دقت و تمرکز دانش آموزان می توان این حافظه را تقویت نمود و با تقویت آن یادگیری و توجه دانش آموزان در کلاس درس را بهبود بخشید.

منبع: (اقتباس از مجله اينترنتي بامام)

ارجمند نیا، علی اکبر، شکوهی یکتا، محسن(۱۳۹۱)بهبود حافظه فعال، تهران، انتشارت تیمورزاده-نشر طبیب.

شکوهی یکتا، محسن، پرند، اکرم(۱۳۹۲) ناتوانی های یادگیری، تهران، نشر طیب.

کرمی نوری،رضا(۱۳۹۰)روانشناسی حافظه و یادگیری با رویکردی شناختی،تهران،انتشارات سمت.

تمرينات تقويت حافظه شنيداري – تميز و توالي شنيداري

 

** پرورش حافظه شنوایی

1- جغجغه ای را به صدا در آورید و از کودک بخواهید هر وقت صدا شنید دستش را بالا ببرد(در حین انجام تمرین چشم های کودک را ببندید)

2- جغجغه ای را به صدا در آورید و از کودک بخواهید جهت صدا را با دست به شما نشان دهد (در حین انجام چشم های کودک را ببندید)

3- با کودک قرار بگذارید که فعالیتی را انجام دهد و به محض شنیدن صدای سوت آن کار را متوقف کند. به عنوان مثال در یک اتاق کودک پشت به شما راه برود و هر زمان صدای سوت را شنید بایستد مجدداً با فرمان شما شروع به حرکت کند و با شنیدن صدا متوقف شود.

4- چند وسیله صدا ساز(به عنوان مثال سوت، جغجغه، سنتورک، شیپورو…) به صورت (2 عدد از هر کدام) تهیه کنید. این وسایل را به کودک بدهید تا مدتی با آن ها بازی کند و با صدای هر کدام آشنا شود. سپس یک نمونه از وسایل را مقابل کودک بگذارید. خودتان پشت او قرار بگیرد و جفت دیگر هر وسیله را به صدا درآورید. از کودک بخواهید پس از شنیدن صدا وسیله مورد نظر را نشان دهد.

5- تصویر چند حیوان را مقابل کودک بگذارید از کودک بخواهید که پس از شنیدن هر صدا (صدای حیوانات که نوار پخش می شود یا شما می گویید) تصویر مربوطه را نشان دهد.

6- کلمه ای را با کو دک قرار بگذارید تا هر زمان شنید دستش را بالا

ببرد. شما کلمات مختلف را بگوئید و آن کلمه خاص را نیز به طور نامنظم در میان کلمات دیگر بگوئید.

7- داستان کوتاهی را برای کودک تعریف کنید و بعد بلافاصله از متن داستان سوالاتی را از او بپرسید.

به تدریج بین تعریف داستان و پرسش از متن فاصله بیندازید تا کودک مجبور شود اطلاعات را در حافظه نگه دارد.

8- دو کلمه بدون ربط(مثال: هلو ؛ مداد) به کودک بگوئید و از او بخواهید آن دو کلمه را به همان ترتیب یعنی اول هلو بعد مداد ) بعد از شما تکرار کند. در هر مرحله پس از اینکه کودک موفق شد کلمات را به طور صحیح بعد از شما تکرار کند، یک کلمه به تعدا د کلمات خود اضافه کنید(در آخرین مرحله کودک باید بتواند 5 کلمه را عیناً بعد از شما و با ترتیب صحیح تکرار کند).

* پرورش حافظه شنوایی

1- جغجغه ای را به صدا در آورید و از کودک بخواهید هر وقت صدا شنید دستش را بالا ببرد(در حین انجام تمرین چشم های کودک را ببندید)

2- جغجغه ای را به صدا در آورید و از کودک بخواهید جهت صدا را با دست به شما نشان دهد (در حین انجام چشم های کودک را ببندید)

3- با کودک قرار بگذارید که فعالیتی را انجام دهد و به محض شنیدن صدای سوت آن کار را متوقف کند. به عنوان مثال در یک اتاق کودک پشت به شما راه برود و هر زمان صدای سوت را شنید بایستد مجدداً با فرمان شما شروع به حرکت کند و با شنیدن صدا متوقف شود.

4- چند وسیله صدا ساز(به عنوان مثال سوت، جغجغه، سنتورک، شیپورو…) به صورت (2 عدد از هر کدام) تهیه کنید. این وسایل را به کودک بدهید تا مدتی با آن ها بازی کند و با صدای هر کدام آشنا شود. سپس یک نمونه از وسایل را مقابل کودک بگذارید. خودتان پشت او قرار بگیرد و جفت دیگر هر وسیله را به صدا درآورید. از کودک بخواهید پس از شنیدن صدا وسیله مورد نظر را نشان دهد.

5- تصویر چند حیوان را مقابل کودک بگذارید از کودک بخواهید که پس از شنیدن هر صدا (صدای حیوانات که نوار پخش می شود یا شما می گویید) تصویر مربوطه را نشان دهد.

6- کلمه ای را با کو دک قرار بگذارید تا هر زمان شنید دستش را بالا

ببرد. شما کلمات مختلف را بگوئید و آن کلمه خاص را نیز به طور نامنظم در میان کلمات دیگر بگوئید.

7- داستان کوتاهی را برای کودک تعریف کنید و بعد بلافاصله از متن داستان سوالاتی را از او بپرسید.

به تدریج بین تعریف داستان و پرسش از متن فاصله بیندازید تا کودک مجبور شود اطلاعات را در حافظه نگه دارد.

8- دو کلمه بدون ربط(مثال: هلو ؛ مداد) به کودک بگوئید و از او بخواهید آن دو کلمه را به همان ترتیب یعنی اول هلو بعد مداد ) بعد از شما تکرار کند. در هر مرحله پس از اینکه کودک موفق شد کلمات را به طور صحیح بعد از شما تکرار کند، یک کلمه به تعدا د کلمات خود اضافه کنید(در آخرین مرحله کودک باید بتواند 5 کلمه را عیناً بعد از شما و با ترتیب صحیح تکرار کند).

 

“تقویت حافظه ی شنیداری “

 

?سه کلمه برای دانش آموز بگویید و از او بخواهید پس از شما بازگو کند و بعد در هر مرحله یک کلمه به آن ها اضافه کنید .

?در مرحله ی بعد از یک جمله شروع کنید و در مراحل بعد تعداد جمله ها را افزایش دهید .

?چند دانش آموز را کنار هم نشانده و از نفر اول بخواهید یک کلمه بگوید ٬ نفر دوم یک کلمه به آن اضافه کند این روند ادامه یابد تا یک جمله درست شود . در مرحله ی بعد از یک جمله استفاده کنید و دانش آموزان به تعداد جمله ها بیافزایند.

?مثال

نفر اول : من

نفر دوم : من کتاب

نفر سوم : من کتاب دارم

 

_گوش دادن به داستان و سپس تعریف کردن و بیان آن

 

_ بازگو کردن تعدادی عدد یا کلمه (با توجه به ظرفیت نگهداری حافظه )پس از شتیدن آن

 

_ تقلید کردن صداهای شنیده شده

 

_ گفتن کلمه ای به دانش آموز و سپس پیگیری و یافتن آن کلمه در متن

 

_خواندن جمله ای وسپس تکرار آن توسط دانش آموز

 

_ استفاده از ضبط صوت و پخش متون یا جمله و به ذهن سپاری و بازگویی آن مثلا یک داستان کوتاه ضبط شده رابازمیکنیم..ازطریق گوشی یاضبط صوت بعدازاتمام میگوییم داستان راتعریف کن.

 

_خواندن یک جمله وپیدا کردن تصویر مربوط به آن جمله

_ خواندن تعدادی کلمه برای دانش آموز و پیدا کردن کلمات هم آغاز ،هم پایان

 

_ توجه کردن دانش آموز به تعداد ضربه ها با ریتم شنیده شده و تکرار آن

 

_ تعدادی کلمه برای دانش آموز خوانده شود ،یک مرحله به ترتیب کلمات را بگوید و در مرحله بعد کلمات را معکوس کند از آخرین کلمه به اولین

و…

 

 

تقويت حس شنوايي از راه بازي

 

براي تقويت حس شنوايي دانش آموزان مي توان بازي هاي ساده اي ترتيب داد كه هم جنبه آموزشي قوي داشته باشد و هم براي بازيكن از لحاظ نفس بازي جالب باشد.

در يكي از اين بازي ها به ترتيب زير عمل مي كنيم: يك نوار ضبط صوت انتخاب كرده و روي آن صداهاي مختلفي ضبط مي كنيم، ترتيب ضبط صدا به اين صورت است كه صدا را از صداهاي آشنا و آسان شروع كرده و به صداهاي مشكل و ناآشنا ختم مي كنيم.صداهاي ساده براي بازيكن مانند صداي پدر، مادر، برادر، خواهر و صداي نزديكان او است و به ترتيب كه صدا مشكل تر مي شود مي توان از صداي حيوانات مختلف و اشياي مختلف عوامل طبيعي استفاده كرد.

مانند صداهاي باز و بسته كردن در، صداي باد، توفان، صداي موتور اتومبيل، سگ، گربه و حيوانات ديگر، صداي تلفن و زنگ.

ترتيب ضبط صدا به اين صورت است كه بعد از اين كه هر صدا را ضبط كرديم مدت يك و نيم دقيقه بايد سكوت باشد، بعد صداي جديد بيايد و در فاصله بين دو صدا بازيكن بايد نوع صدا را تشخيص دهد و عامل صدا را بشناسد.

*مي توان بازي را به صورت گروهي و تيمي اجرا كرد تا هر كس يا هر گروهي كه صداي پخش شده را زودتر تشخيص داد برنده شود.

*مي توان بازي را به اين ترتيب متنوع كرد كه افراد يا گروه ها ترتيب پخش صداها را نيز حدس بزنند و يا بگويند مثلاً بعد از صداي پخش شده چه صدايي پخش شود. بديهي است اين كار مستلزم اين است كه حداقل يك يا دوبار نوار پخش شود و سپس مسابقه اجرا شود.

اهداف بازي: تقويت حس شنوايي، تقويت حافظه، تمركز حواس، شناخت صداهاي موجود در طبيعت، افزايش سرعت انتقال

 

تقویت توالی حافظه شنیداری و افزایش گنجینه لغات و نیز تقویت بیان شفاهی:

 

بازی جملات بی پایان ؛

یک جمله ی ساده را شروع میکنیم بعد از توقف ما کودک جمله را کامل میکند بعد مربی همان جمله را تکرار کرده و فقط یک کلمه اضافه میکند کودک جمله را از اول تکرار کرده و کلمه ی مناسب بعدی را اضافه میکند و الا آخر…

جملات بهتر است ملموس و از اتفاقات روز مره باشد

 

_ پاسخ دادن به سوالات پس از شنیدن متن یا داستان خوانده شده

_

براي هر کلمه یک صدا ( ذرت-کف زدن،

صابون-ضربه به میز و ….)در نظر گرفته شود .سپس با شنیدن صدای مورد نظر کلمه مربط به آن صدا را بیان نماید.

باتوجه به میزان ظرفیت حافظه کودک چند کلمه را بخوانیم بعد از گذشتن مدت زمان معینی یا انجام یک فعالیت کوتاه از وی بخواهیم کلمات شنیده شده تکرار نماید.

و…..

 

راه های تقویت تمیز شنیداری

1)   صداهای دور و نزدیک را تشخیص دهد با چشم بسته

2)   تشخیص صداهای بلند و آهسته، زیر و بم از هم

3)   کشف صداهای ظریف مثل تیک تاک ساعت

4)   تعقیف صدا(که منبع صدا را تشخیص دهد)

5)    نقش و زمینه شنوایی یعنی همزمان با پخش یک موسیقی به یک محرک شنوایی گوش کند

6)     بازشناسی سمعی یعنی شما نام شی را بگویید و کودک تصویری را که با  همان صدا شروع می شود، نشان دهد.

7)     پیدا کردن کلمات هم آغاز و هم پایان بعد از بیان کلمات توسط مربی مثل سیب،سگ، شیر

8)   پیوند شنودی: ساختن کلمه بعداز شنیدن حروف آن کلمه مثل ت – و – پ- توپ

9)   پیدا کردن تصویر توسط دانش آموز بعداز شنیدن داستان معلم

10) تشخیص جفت وسایل صداساز

11) تشخیص صدای اول یا آخر کلمه و بیان آن

12) قافیه های چیستان، مثلاً هم قافیه است با رُک، مرغ به دانه می زند= نوک

13) آگاهی از کلمات هم وزن، مجموعه های 3 تایی و 4تایی به کودک گفته و او کلمات هم وزن را پیدا کند- مثل موش، لب، گوش.

 

راهبردهای تقویت حافظه شنیداری و توالی آن

1) تصویر یابی، تعدادی تصویر به کودک نشان داده و او تصویری که داستانش را شنیده نشان می دهد.

2) گفتن داستان به کودک و سوال در مورد جزئیات داستان(چه کسی، کجا، چگونه، چطور)

3) گفتن داستانی به کودک و مرتب کردن تصاویر داستان به ترتیبی که اتفاق افتاده

4) بیان چند کلمه- حروف و جمله و تکرار آن توسط دانش آموز پس از آن

5) بیان نام تعدادی حیوانات و میوه ها و تکرار آن توسط دانش آموز

6) دستورات را انجام دهد

7) بازی با جملات لفظی بی پایان که جمله ای گفته شود و دانش آموز آن جمله را با کلمه ای دیگر بگوید تا پایان.

8) تقلید صدا با دیدن تصاویر آنها

9) پخش صدا و تشخیص تصویر آن از میان تصاویر گوناگون(نوار صدای حیوانات و    کارهای روزانه با کارت)

10) پخش صدا بدون تصویر(نوارهای صدای حیوانات و کارهای روزانه بدون کارت)

۱۱) تکمیل قسمت های ناتمام کلمات و جملات

12) بیان کلمات0 اعداد- حروف- جملات به ترتیب

13) دقت به نمونه های صدا مثلاً معلم چند بار کف زد(دقت شنیداری)

14) نمونه های دو صدایی مثلاً صدای به هم خوردن قاشق به فنجان(دقت شنیداری)