✅ مطالب علمی آموزشی و اختلال يادگيري

پرورش حس بینایی

ادراک بینایی یکی از مراحل رشد و تکامل زبان است. بینایی پدیده ای پیچیده است که توجه متخصصان رشدبینایی را به خود معطوف داشته است. به هر حال قلمروهای زیادی وجود دارد که ما درمانگران می توانیم رویآنها کار کنیم و در ارتباط و هماهنگ با یک بینایی سنج به منظور شناخت نیازهای کودک اقدام نماییم .
قبل از هر اقدام در این زمینه ضروری است که تفاوت دید و بینایی را بشناسیم.

بینایی عبارت است از: تواناییدیدن. بینایی پاسخ چشمها به نوری است که به درون آن تابیده می شود و بنابراین فرایندی است فیزیولوژیک. درحالیکه دید در نتیجه ی توانایی کودک در تفسیر و فهم و معنی بخشیدن اطلاعاتی است که از طریق چشمهادریافت می کند .
تعداد زیادی از کودکان در حالیکه از بینایی خوبی برخوردارند، دارای مشکلاتی در دید هستند که بر توانایی
خواندن و دیگر جنبه های تحصیلی آنها اثر بازدارندگی می گذارند. ما درمانگران با کودکانی سر و کار داریم کهاندام چشمی آنها سالم است، لکن یاد نگرفته اند که چگونه از بینایی خود به طور مؤثری استفاده کنند .
درمانگران معمولاً با مفاهیم ادراک بینایی سروکار دارند. این مفاهیم عبارتند از: ردیابی بینایی، تعقیب چشمی،ادراک تصویر و زمینه، حافظه توالی بینایی و …

هماهنگی هر دو چشم کودک برای دریافت مؤثر و کارآمد اطلاعات امری اساسی است. توانایی کودک در تعقیبچشمی هدف متحرک نظیر گرفتن توپ و مشاهده پرواز پرنده مستقیماً با تکالیف درسی او در ارتباط است. بهمحض اینکه کودک خواندن را می آموزد، باید بتواند چشمهای خود را به طریقی جهشی از راست به چپ حرکتدهد. اگر کودکان در وقت خواندن کلمات ثابت، سر خود را حرکت دهند موجب رشد یک خورده مهارت ناسودهمی گردد که خود نوعی بدآموزی است. برای اینکه کودک بتواند در موقع نوشتن و خواندن از دید نزدیک و سپسبلافاصله برای دیدن معلم و تخته سیاه از دید دور استفاده کند، باید تمرکز چشمی در او تربیت شود. کودکی کهتمرکز چشمی مناسبی نداشته باشد، اغلب موقعیت تحصیلی خود را از دست داده و دچار سردرگمی خواهد شد .

پرورش و تقویت ادراک تصویر و زمینه از اهمیت بسزایی برخوردار است، زیرا کودک را قادر می سازد تصویر اصلیرا از زمینه بدرستی تشخیص دهد و در گرفتن توپ و تعیین موقعیت کلمه یا تصویر در صفحه او را یاری دهد.
حافظه توالی بینایی نیز جنبه مهم دیگری از ادراک است. چرا که موجب می شود کودک آنچه را دیده است بههمان ترتیب بازشناسی و یادآوری کند  .
تکالیفی جهت افزایش ادراک بینایی
ردیابی تیله:
– تیله را از بالای سطح شیبدار به پایین بفرستید و از کودک بخواهید صرفاً با چشمانش مسیر حرکت را دنبالکند .
– کودک با انگشت و چشمانش مسیر حرکت تیله را دنبال کند .
– از کودک بخواهید به مسیر حرکت تیله نگاه کند و هر موقع که شما خواستید آن را با دست متوقف کند .
– از کودک بخواهید به مسیر حرکت تیله نگاه کند و جهتی را که حرکت میکند مشخص سازد)چپ یا راست(.
استفاده از کارت :

تعدادی کارت از اشکال هندسی، پیکان، حروف، شماره ها و تصاویردومینو تهیه کنید و آنها را به صورت انفرادی،دوتایی و سه تایی به یکدیگر متصل کنید .

مربی برای مدت زمان مشخصی کارت را به کودک نشان می دهد سپس کودک باید به ترتیب موارد زیر را انجامدهد :
تصویر را نام ببرد، ،آن را توصیف کند .
آنچه را که می بیند در هوا ترسیم کند .
الگوی مشابه ای را روی ورقه رسم کند .
همان الگو را با گچ روی تخته سیاه ترسیم نماید .
استفاده از چراغ قوه قلمی :
چراغ قوه ای را در دست بگیرید و در مسیر افقی، عمودی، دایره ای و مورب حرکت دهید و از او بخواهید ابتدا باهر دو چشم و سپس با یکی از چشمانش مسیر حرکت را دنبال کند .
فعالیت فوق را انجام دهید و از کودک بخواهید همزمان با چشمان و انگشت اشاره اش مسیر نور را دنبال کند .
فعالیت فوق را در صورتی که کودک دراز کشیده است انجام دهید .
دو عدد چراغ قوه انتخاب کنید و از کودک بخواهید که از یکی به دیگری نگاه کند .
اتاق را تا جاییکه ممکن است تاریک نمایید و نور چراغ قوه را حدود یک ثانیه به اشیای اتاق بتابانید و از کودک
بخواهید که قوایش را کاملاً روی اشیای زیر تابش نور متمرکز سازد .

تابلوی الفبا یا اشکال مختلف هندسی تهیه کنید و از کودک بخواهید که در اتاق تاریک، نور به شکل یا حرف
مورد نظر شما تابانده آنها را نام ببرد .
استفاده از دگمه تعدادی دگمه در دستجات مختلف تهیه کنید. آنها را روی یک سطح صاف قرار دهید و از کودک بخواهید آنها رابر حسب رنگ، اندازه، بافت، شکل و تعداد سوراخ های هر دگمه و… طبقه بندی کند .
با چیدن دگمه ها در کنار یکدیگر از او بخواهید اشکال مختلف هندسی، حروف، شماره ها و تصاویر ساده را بسازد .
کودک در وضعیت نشسته به زانو و ایستاده قرار بگیرد و دگمه ها را از یک بطری دهانه گشاد به به داخل بطریدهانه تنگ بیندازد .
همانند سکه به دگمه تلنگر بزند .
همانند تیله، دگمه را با انگشتانش پرتاب کند .
نخ و مهره

تعدادی مهره در اندازه، رنگ و شکلهای مختف که در قسمت میانی سوراخ دارند تهیه کنید. ازکودک بخواهیدآنها را بر اساس یک معیار )مثلاً رنگ مهره ها ( ازنخ عبور دهد .با دو معیار طبقه بندی فعالیت را انجام دهید) شکل و رنگ )
تعدادی از مهره ها را نخ کنید و به کودک نشان دهید. سپس از او بخواهید با استفاده از حافظه بینایی خود همانالگو را تکرار کند .
چشمان کودک را ببندید و تعدادی مهره را در مقابل کودک قرار دهید و از وی بخواهید با حس لامسه اش نخ رااز آنها عبور دهد .
چشمان کودک را ببندید و الگویی را در مقابل او قرار دهید و از او بخواهید با حس لامسه ای الگو را لمس کرده،نسخه برداری کند .
پرورش حس بینایی تا حدی با پرورش حواس دیگر متفاوت است. ما برای پرورش حواس دیگر به آستانه ها نزدیکمی شویم و سعی می کنیم با انرژی کمتری محرکها را حس کنیم اما برای پرورش حس بینایی مطلقاً چنین کاری نمی کنیم. مثلاً نور تلویزیون یا نور اتاق مطالعه را کم نمی کنیم تا بخواهیم به زحمت ببینیم، چرا که این کاربرای سلولهای بینایی آزار دهنده است .
برای تقویت حس بینایی، ما به مشاهده دقیق اجزایی می پردازیم که در وضعیتهای معمولی به آنها توجهی نداریم.
مثلاً دست خود را در نور کافی ببینید. خطوط، برآمدگیها، چروکها، فرم قرار گرفتن ناخن، شکل ناخنها و حد
فاصل بین انگشت و ناخن را با دقت نگاه کنید. پنجره را باز کنید و اولین تصویری را که از منظره بیرون به
چشمتان می آید، این بار با دقت بسیار بیشتری ببینید .
شاید شما بارها این تصویر را دیده باشید اما هیچ وقت، این طور در جزییات تصویر دقیق نبوده اید .

تمرکز و حواس پنج گانه
البته پرورش تمام این حواس به پرورش دقت و تمرکز شما می انجامد اما آنچه بیش از همه به آن نیاز دارید و
در کتابهای مربوط به تمرکز بیشتر توصیه می شود، تمرکز دیداری و شنیداری است که خیره شدن به نقطه
سیاه، شعله شمع و یا دوایر متحد المرکز برای پرورش تمرکز دیداری شما و تمرکز بر صدای نفس کشیدن،
عمدتاً برای تمرکز شنیداری شما توصیه می شود

– قوطی های تمییز شنیداری
ده یا بیست قوطی خالی کوچک تهیه کنید و درون آنها را به صورت مجموعه دوتایی از مواد مختلف یکسان مانندسکه، نخود، لوبیا، قند و … پر کنید. حال برای هر مجموعه علائم رمزی یکسانی در قسمت ته قوطی بگذارید .
یک سری از مجموعه ها را در اختیار کودک قرار دهید و از او بخواهید به نوبت آنها را تکان دهد و صدای آن را
شنیده، سعی نماید مجموعه همتای آن را پیدا نماید .
یکی از قوطی ها را تکان دهید و از کودک بخواهید با تکان دادن سایر قوطیها همتای آن را بیابد .
تعداد اشیای داخل قوطی را کم و زیاد کنید و از کودک بخواهید سایر قوطی ها را تکان دهد و همتای آن را
بیابد .
از کودک بخواهید حدس بزند درون قوطی چه شیئی وجود دارد. اگر این کار برای او سخت است ابتدا محتویات
تمام قوطی ها را به وی نشان بدهید سپس از او بخواهید وقتی قوطی ها را تکان می دهد، محتویات آن را حدس بزند .
تعدادی قوطی را به نوبت تکان دهید و از کودک بخواهید آنها را با همان نظم و ترتیبی که شنیده است، تکان
دهد .
هجی کردن
ابتدا یک سری لغاتی که در محدوده درک و فهم کودک است، از ساده به پیچیده انتخاب کنید .
یک لغت را تلفظ کنید و از کودک بخواهید آن را تکرار کند سپس لغت مشابه آن را به طور ناقص یا غلط تلفظ
کنید و از وی بخواهید آن را کامل یا تصحیح کند .
یک سری لغت به کودک بگویید و از وی بخواهید آنها را با همان نظم و ترتیبی که شنیده است، تکرار کند .
یک سری لغت بنویسید و به کودک نشان دهید. سپس آن را پاک کنید. حال از وی بخواهید لغاتی را که دیده
است، منظم و پشت سر هم تولید کند .
لغتی را به کودک بگویید. سپس از وی بخواهید آن را در یک جمله به کار ببرید .
حروف یک لغت را به طور نامرتب بگویید یا بنویسید و از کودک بخواهید لغت را پیدا کند. یک لغت به کودک
بدهید و از او بخواهید درباره وزن، مترادف، متضاد، حروفی که با آنها شروع و تمام می شود، بیاندیشد .
تمرینات مؤثر
رادیو را روشن کنید و صدای آن را مانند وقتی که به طور معمولی به رادیو گوش می دهید باز کنید و به آن
گوش دهید. بعد از سی ثانیه صدا را کمی کمتر کنید و حالا مجددا گوش دهید. شنیدن خوب، اکنون مستلزم
دقت بیشتر است. حدود یک دقیقه با دقت گوش کنید. سپس مجدداً صدا را کم کنید و با دقت بیشتر گوش
کنید. همین طور آن قدر صدا را کم کنید تا به جایی برسید که اگر کسی با پای برهنه روی فرش راه برود،
شنیدن برای شما غیر ممکن شود و دقایقی را به زحمت بشنوید .

با این کار، سلولهایی را که قبل از این، برای شنیدن تنبل کرده بودید، به تحرک و فعالیت وا می دارید و حسشنیداری خود را تقویت می کنید. این تمرین را با هر صوت دیگری می توانید انجام دهید. مثلاً می توانید بهصدای تیک تاک ساعت از فاصله ای که شنیدنش سخت است، گوش کنید. تمام دقت خود را به جذب این
اصوات وادارید . در بعضی از تمرینهای تمرکز، از دقت و آگاهی روی تیک تاک ساعت برای پرورش تمرکز استفاده می شود.
همچون وقتی که شما برای بهبود تمرکز به صدای دم و بازدم تنفس خود فکر می کردید. توجه داشته باشید که
این تمرینها را باید همیشه انجام دهید و لحظه لحظه زندگی تان را نوعی تمرکز شنیداری کنید. سعی کنید اولاً
خودتان را عادت دهید که به صدای آهسته دیگران توجه کنید. به تلویزیون با صدای کمتری گوش کنید و در
یک کلام با انرژی کمتر و زحمت بیشتری سلولهای شنوایی خود را به فعالیت وادارید و به آستانه ها نزدیک
شوید. پس از مدتی خودتان می بینید که هم قدرت شنوایی شما افزایش یافته است و هم تمرکز حواستان بهبودیافته است.

لاورا جی کالکر، دکترای آموزش

به باور جی راید لیون، رئیس پیشین شاخه ی پرورش و رفتار کودک مؤسسه ی ملی بهداشت امریکا: “اگر در امریکا زندگی کنید و خواندن ندانید، به احتمال نزدیک به یقین نخواهید توانست در زندگی به جایی برسید.”

این گفته با تمام نگران کنندگی‌اش، در بیشتر موارد سرنوشت محتوم کودکان ناتوانی است که قادر به خواندن نیستند. خواندن، پایه ی تمام مهارت‌ های آموزشی دیگر است. بدون توانایی خواندن، کودکان نخواهند توانست آواها را بشناسند یا بنویسند. علوم تجربی، علوم اجتماعی، ریاضیات و فناوری نیز به همین ترتیب غیر قابل درک خواهند بود. بیشتر کودکان با اشتیاق و امید بسیار به مدرسه پا می‌گذارند. ناتوانی در خواندن، به هیچ رو خوشایند کودک نیست. مایه ی شرمندگی است که هر بار آموزگار از ما می‌خواهد متنی را بخوانیم، سر هر کلمه لکنت پیدا کنیم. تکرار هر روزه ی این اتفاق کودک را دچار سرافکندگی می‌كند و تمام لذت یادگیری را از بین می‌برد. بیشتر کودکان در چنین وضعیتی خود را شکست خورده می‌ یابند. در سنین خیلی کم، این موضوع ممکن است آغاز حرکت مارپیچی رو به پایین باشد. به جای اشتیاق به خواندن، کودک به تلاش برای فرار از آن برانگیخته می‌شود و همه می‌دانیم که بدون تمرین و انگیزه‌ ی مثبت، مهارت‌ های خواندن پیشرفت نخواهند کرد.

راید لیون در بیاناتش در برابر کمیته‌ ی آموزش و نیروی انسانی مجلس نمایندگان امریکا (۱۰ ژوئیه ۱۹۹۷)، این پدیده را چنین شرح می‌ دهد:

“از پژوهش‌ های بلند مدت انجام شده به پشتیبانی مؤسسه NICHD “ملی سلامت کودک و پیشرفت بشر” که درباره‌ ی خوانندگان توانا و ناتوان از کودکستان تا سنین جوانی پژوهش می‌ کند، به روشنی بر می‌آید که بسیاری از کودکان کم سن و سالی که در خواندن ضعف دارند، از همان آغاز محکوم به شکست اند. در پایان کلاس اول، کودکانی که نتوانسته اند به مهارت‌ های خواندن مسلط شوند و همپای همکلاسان خود پیش بروند، دچار افت چشم گیر عزت نفس، خود انگاره و انگیزه‌ی فراگیری خواندن می‌شوند. در کلاس‌های دبستان و راهنمایی، این مشکلات پیچیده تر می‌شوند. تا هنگام رفتن به دبیرستان، توان این دانش‌آموزان برای ورود به دانشگاه کم و بیش به صفر می‌رسد و همزمان، فرصت‌های آن‌ها برای ورود به میدان‌های شغلی و حرفه‌ای، به شکل چشم گیر رو به کاهش می‌گذارد. این افراد همواره به ما می‌گویند که از خواندن متنفرند، به این دلیل که کاری بس طاقت فرساست و برای آن ‌ها کند و دشوار پیش می ‌رود. نوجوانی در یکی از کلاس ‌های مورد پژوهش بلند مدت می‌ گفت: “ترجیح می‌ دهم به جای خواندن، دندانم را بکشند.”

رابرت باک در نشریه NICHD در مقاله‌ای با عنوان “چرا بچه‌ها در خواندن موفق می‌شوند یا شکست می‌خورند”، این نکته را یادآور می‌شود که این احساس شکست به زندگی روزمره نیز راه می‌یابد. “حتی چیزهایی که برای بقیه‌ی ما تسهیلات زندگی روزانه به شمار می‌روند، مانند نقشه‌ی راه، یا دستور تهیه‌ی غذا، برای افرادی که در خواندن مشکل دارند، مسائلی هولناک جلوه می‌کنند. به تدریج با افزایش حجم اطلاعات در اینترنت، کسانی که خواندن نمی‌دانند، از انقلاب اطلاعاتی که بیشتر بر پایه‌ی متونِ نوشته شده قرار دارد، جا می‌مانند. حتی افرادی با اختلالات جزئی در خواندن، برای لذت بردن نمی‌خوانند. برای این افراد، خواندن مستلزم چنان تلاشی است که انرژی چندانی برای فهم مطلبی که خوانده اند، در آن‌ها باقی نمی‌ماند.”

روشن است که پیامد ناتوانی در خواندن، بسیار عمیق تر از محروم ماندن از لذت‌های سرشتی خواندن است و بازتاب‌های جدّی اجتماعی و اقتصادی نیز دارد. برای کودکان و نوجوانانی که ناتوانی هم دارند، نداشتن مهارت خواندن، بازدارنده ایی دو برابر قوی تر است.

البته جای امیدواری است که بیشتر کودکان، حتی آن‌هایی که دچار ناتوانی‌های جدی اند، می‌توانند خواندن بیاموزند. چری تاکموتو، مدیر اجرایی مرکز آموزش پشتیبانی تحصیلی والدین در اسپرینگ فیلد ویرجینیا، می‌ نویسد: “این فقط یک افسانه است که افراد دچار عقب ماندگی ذهنی و ناتوانی‌ های شناختی دیگر، نمی‌ توانند خواندن یاد بگیرند.”

منبع: وب سایت آموزک

چگونه مهارت نوشتن را در دانش آموزان پرورش دهیم!

 

تشویق کودکان به نوشتن، شاید به اندازه تلاش برای بهتر کردن مهارت خواندن در آن ها، در علاقه مند شدن کودکان به خواندن و کتاب ها اثرگذار باشد. این چند رهنمود به  آموزگاران پیشنهاد می شود  تا کودکان را در به دست آوردن مهارت نوشتن یاری کنند.

۱.  به دانش آموزان فرصت دهید تا درباره موضوع های دلخواه خود بنویسند.

  • دانش آموزان را تشویق کنید تا درباره تجربه های خودشان بنویسند.
  • اگر در انتخاب موضوع به راهنمایی نیاز دارند،‌ چندین موضوع در اختیار آن ها قرار دهید تا از میان آن ها گزینش کنند.
  • اگر موضوعی بسیار گسترده است ، ‌به دانش آموزان کمک کنید که چگونه برای نوشتن در آن باره  تصمیم گیری کنند.

۲.  به هر کودک به طور جداگانه مشورت دهید .

  • برای هر دانش آموز به طور خصوصی کمی وقت بگذارید.
  • همان گونه که  کاستی ها و نقاط ضعف آن ها را گوشزد می کنید، نقط قوت کارشان را نیز به آن ها  یادآور شوید .
  • از روند کاری و گفت و گو با هر یک از دانش آموزان برای خود گزارشی تهیه کنید.

۳.  بر اساس نیاز های دانش آموزان درنوشتن یک موضوع ، درس های کوتاهی آماده کنید. .

  • رهنمود هایی  بین ۱۰ تا ۱۵دقیقه به  همه  دانش آموزان  ارائه کنید.
  • آموختنی ها را در دو بخش، برای همه کلاس و برای گروه های کوچک تری از دانش آموزان ارائه کنید.

درس هایی به دانش آموزان بدهید که هم در گزینش موضوع و هم در پرداخت درست به آن موضوع یاری رسانند.
۴. از دانش آموزان بخواهید تا نوشته های خود را برای جمع بخوانند.

  • دانش آموزان را تشویق کنید تا درباره نوشته هر فرد  نکته ای مثبت بیابند و آن را بیان کنند.
  • روش درست طرح پرسش را به دانش آموزان یاد دهید.
  • دانش آموزان را تشویق کنید تا از پیشنهاد های دیگران  در بهبود نوشته های خود استفاده کنند.

۵.  یک مرکز نشر در کلاس برپا کنید.

  • یک مکان همیشگی را در کلاس برای این کار در نظر بگیرید.
  • ابزار نوشتن، کاغذ و در صورت امکان چاپگر (پرینتر) را در این مکان قرار دهید.
  • نوشته های دانش اموزان را در یک کلاسور یا زونکن نگهداری کنید.

۶.  از فن آوری رایانه ای برای تشویق دانش آموزان به نوشتن بهره ببرید.
از نرم افزارهایی استفاده کنید که برای کودکان امکان چاپ کتاب، ساختن بنر، آگهی، بروشور و دست کردن صفحه های وب (مانند وبلاگ) را فراهم می کنند. نرم افزار Microsoft Publisher این امکان را فراهم می کند.
۷. نوشته های کودکان را در مدرسه منتشر کنید.

  • دانش آموزان را تشویق کنید برای روزنامه مدرسه بنویسند.
  • نوشته های آن ها را در سالن اجتماعات مدرسه یا مکان های پر رفت و آمد در معرض دید همگان قرار دهید .
  • دانش آموزان را تشویق کنید تا نمایشنامه بنویسند و آن را برای دانش آموزان کلاس های دیگر و خانواده های دانش آموزان اجرا کنند.

۸.  مرکزهایی را پیدا کنید که حاضر شوند نوشته های کودکان را چاپ کنند.

  • کودکان را تشویق کنید تا برای روزنامه های محلی مطلب بنویسند.
  • دانش آموزان را به شرکت در مسابقه های محلی برای نوشتن تشویق کنید.

۹.  به دانش آموزان کمک کنید تا نوشته های خود را به شکل حرفه ای چاپ و منتشر کنند.

  • فهرستی از نشریه هایی که کارهای دانش آموزی را چاپ می کنند تهیه کنید.
  • با کمک دانش آموزان در اینترنت جستجو کنید و نشانی پایگاه های اینترنتی را که کارهای دانش آموزی را منتشر می کنند بیابید.
  • به دانش آموزان کمک کنید تا نوشته های خود را برای چاپ در نشریه ها ویرایش و اصلاح کنند.

۱۰.  با خانواده ها در ارتباط باشید و آن ها را تشویق کنید تا از تلاش های کودکشان برای نویسنده شدن پشتیبانی کنند.

  • خانواده ها را تشویق کنید تا یک مرکز نوشتن در خانه راه اندازی کنند.
  • گروه های همکاری بین آموزگار و پدر و مادران تشکیل دهید تا به رشد مهارت نوشتن در کودکان کمک کنند.
  • با پدر و مادرها در ارتباط باشید تا از کوشش هایی که در کلاس درس برای بهبود مهارت نوشتن کودکان انجام می شود حمایت کنند.

منبع: وب سایت آموزک

تقویت مهارت های حرکتی ظریف(Fine Motor):

مهارتهای حرکتی ظریف دست، فعالیت با دست ها و انگشتان را شامل میشود. مانند برداشتن اشیای ریز، استفاده از قیچی، نوشتن، نقاشی کشیدن، رد کردن و گره زدن بند کفش، این مهارتها طی یک روند مستمر از تولید تا بزرگسالی رشد می یابند.

بطور کلی تمام مهارتهای حرکتی با تمرین رشد می کنند، بنابراین هرگاه یک توالی حرکتی(Movement) خاص را انجام دهیم، مسیر طبیعی (مسیر ارتباطی که بین مغز و عضلات وجود دارد) بارها و بارها تقویت میشود و می توانیم حرکت را بهتر انجام دهیم. همچنین هر چه بیشتر از عضلات استفاده شوند قوی تر میشوند

هدف از مهارتهای حرکتی ظریف، رشد و تقویت عضلات ریز و کسب مهارت در انجام اعمال اختصاصی که عبارتند از: پرتاب کردن، گرفتن، بریدن، نمونه سازی، بستن و گشودن است.

از جمله آموزش و تمرینات مهارتهای ظریف که حرکات عضوی کوچک، محدود و ظریف انگشتان را تقویت می نمایند میتوان تمرین نقطه- نقطه، ترسیم دوایر، ترسیم اشکال هندسی، حروف و اعداد را نام برد.

هنگام کار جهت افزایش مهارتهای حرکتی ظریف کودکان با نشانگان داون عوامل زیر باید در نظر گرفته شود:

1- ثبات:

وضعیت صحیح نشستن در ایجاد ثبات لازم برای حفظ یک قسمت از بدن به هنگام حرکت قسمت دیگر ضروری می باشد. برای مثال هنگام نوشتن یا گره زدن:

صندلی و میز باید به اندازه ی مناسب باشد؛-  کار روی سطح شیب دار یا تخته مخصوص نوشتن باشد؛- ایجاد تنوع در وضعیت های انجام کار و روش های کار؛- دادن استراحت های کوتاه مدت جهت رفع خستگی.

2- تمرین های دستی:

کودک را پیش، در حین و پس از فعالیت به انجام تمرین های مختلفی جهت افزایش آگاهی از دست ها و انگشتان، برانگیختن یا آرام سازی و بهبود جریان خون تشویق کنید.

دستها را به آهستگی و به سرعت باز و بسته کند؛-  دستها راتکان دهد و به یکدیگر مالش دهد؛

با شست به نوبت به نوک انگشتان دیگر ضربه بزند.

3- فعالیت های کششی برای مچ و دستها:

فعالیت هایی ترتیب دهید که به کشش مچ، دست و انگشتان کودک کمک کند و این نوع فعالیت ها را به هنگام اتمام کار(وقتی کارش را زودتر تمام می کند) و یا نیاز به تغییر دارد به کودک ارائه دهید.

–  یک توپ قابل انعطاف یا یک توپ کوچک اسکواش در اختیار کودک قرار داده تا بفشارد؛

–  پاره کردن کاغذ برای ساختن کلاژ یا خمیر کاغذی؛-  بازی با عروسک های خیمه شب بازی انگشتی- فشردن اسباب بازی های جیرجیر کننده؛- نخ کردن مهره ها، وصل کردن لگو و یا حلقه های زنجیر به یکدیگر؛- برداشتن اشیای کوچک مثل ماکارونی، ریختن آنها داخل ظرف یا فنجان های کوچک؛- اسفنج یا لباس خیس را بچلاند؛- استفاده از میخ چوبی و چکش؛- چیدن فنجان ها روی هم و یا عروسک های روسی؛- ساختن مار یا توپ با قطعات کوچک خمیر پلاستیکی یا خمیر بازی

 فعالیت هایی جهت رشد مهارت های درکی(Perce Ptueal Skills) و هماهنگی چشم و دست:

انجام حرکات بزرگ که بازوها را درگیر کند قبل از شروع حرکت های ظریفتر و کوچکتر الزامی است. همچنین ارائه فعالیت هایی که در آنها از رویکرد چند حسی(Multi- Sensory Approach)  به منظور آگاهی حسی استفاده میشود. به رشد مهارت های حرکتی کمک می کند.

–        نقاشی با انگشتان، استفاده از شن، پودر، آرد، اسپری فوم و… برای نقاشی؛

–        جور کردن یا دنبال کردن : وصل کردن دو شکل یا دو تصویر مثل هم به وسیله ی خط کشیدن با مداد؛- فعالیت های لمس انتخابی؛- ریتم انگشتی؛- با حلقه ها، آجرها و … شکل بسازد؛

–  نوشتن با گچ روی تخته سیاه؛- به نخ کشیدن مهره و فعالیت های گره زدن مثل بستن بند کفش؛

کشیدن خطوط عمودی و افقی که از نقاط سبز شروع و به نقاط قرمز ختم میشود؛- فعالیت های نقطه به نقطه، مازها و …؛-ساختن اشکال با خمیر بازی؛-بازی خط خطی مغناطیسی و یا بازی ماهی مغناطیسی؛- استفاده از صفحه میخ های چوبی و جور چین ها.

 بریدن:

بریدن یک مهارت حرکتی ظریف سطح بالاتر است با قیچی های دو دسته بزرگترها می توانند به کودک کمک کنند تا یاد بگیرد. بریدن نی و نوارهای کاغذی در ابتدای آموزش بریدن مناسب تر است. همچنین بریدن مقوا و کاغذهای کلفت آسانتر از کاغذهای معمولی است.

رشد مهارت های نوشتاری:

نوشتن یک فرایند پیچیده است که علاوه بر هماهنگی چشم و دست مهارت های زیاد دیگری را شامل میشود و ناشی از تقابل فرایندهای حرکتی، حسی، درکی، و شناختی است.

فعالیت های چند حسی، بینایی و درکی- حرکتی جهت رشد مهارتهای نوشتاری مناسب می باشند.

1- رشد گرفتن مداد(Pencil Grip):

در ابتدا کودکان مداد را با کف دست می گیرند یعنی گرفتن کف دستی(Plmar Grasp): مداد بین شست و انگشتان دیگر نگهداشته میشود.

جهت ایجاد روش صحیح گرفتن مداد نیاز به تشویق و فعالیت های مضاعف می باشد.

–  استفاده از مدادها، مداد شمعی یا گچ های کوتاه که به کف دست نرسند؛

–  استفاده از مدادها، مداد شمعی ها و ماژیک های ضخیم و مثلثی شکل یا گیره ی مداد؛

2- فشار به مداد:

فشار به مداد تحت تأثیر وضعیت، نوع گرفتن و نوع مداد می باشد.

3- شکل دادن حروف و نوشتن روی خطوط:

–  حروف را با خمیر بسازد؛- بین خطوط حروف نوشته شده بزرگ کند یا با مداد بکشد؛

–  استفاده از کاغذ شطرنجی؛- نوشتن باغچه ای؛

یک فعالیت بینایی با کمک ایجاد خطوط سه رنگ است که به کمک سه خط رنگی که هر کدام نمایانگر مثلاً آسمان، چمن و خاک می باشد صورت می گیرد تا کودک بتواند به کمک آموزش نحوه ی قرار دادن حروف بر روی خطوط را بیاموزد.

–  نوشتن پیوسته:

می تواند باعث بهبود مهارت های نوشتاری کودک شود. کودک معمولاً نمی تواند هر حرف را به عنوان یک واحد مجزا ببیند ولی به عنوان قسمتی از یک کل و نوشته برای او روان تر و ساده تر است؛

شکل حرف یا عدد را قبل از نوشتن روی کاغذ در هوا بکشد؛- استفاده از کاغذهای پیش نیاز نوشتن که درجه بندی شده می باشند، می تواند مفید باشد.- در ابتدا از خطوط با فاصله بیشتر استفاده شود تا کودک بتواند بزرگتر بنویسد؛- کاغذهایی با خطوط خیلی پر رنگ (سیاه تر) می تواند به توجه کودک کمک کند.- استفاده از برنامه های نوشتاری.

بازيهاي آزاد براي تقويت مهارتهاي حركتي درشت و ظريف

كودكان روي دايره بايستند و آواز بخوانند،دور دايره راه بروند و سعي كنند از آن بيرون نيايند.

مسابقه اي قرار دهيد كه كودكان در حال راه رفتن اشيائي را با دست يا روي سر حمل كنند.

بازيهايي مانند موش و گربه،گرگم و گله مي برم،قايم باشك و گرگم به هوا كه با دويدن همراه است ترتيب دهيد.

پريدن

كودكان دايره اي درست كنند و يك كودك به وسط دايره بيايدو مانند يك خرگوش خود را جمع كندو روي زمين قرار بگيرد. انگاه كودكان براي او اواز مي خوانند:خرگوش كوچولو بپر بالا  و كودكي كه در وسط است مي پرد.

بازيهاي دايره وار با حركات نمايشي كودكان :مانند قورباغه يا خرگوش  بجهند،طناب بازي كه دو كودك سر طناب را بگيرند و ديگري بپرد.

پرتاب كردن و گرفتن توپ

انداختن توپ در سبد يا به سمت هدف معين  ،كودكان روبروي يكديگر بنشينند و به يكديگر پرتاب كنند و بگيرند.
تا كردن كاغذ كه با آن اشكالي مانند قايق درست كنند.

مهارت قيچي كردن:ابتدا با انگشتان تفنگ بازي كنند،كاغذ را بين انگشت سبابه و مياني بگذارند و با دست ديگر آن را بكشند.

تمرین نقطه به نقطه
 
در این تمرین کودکان نقطه های روی تخته سیاه را با کشیدن خط به هم متصل می کند نقطه ها ممکن است در وضعیتها و تعداد مختلفی باشد و کودک باید خطوط اتصال را به صورتهای گوناگون ترسیم کند.

ترسیم دوایر: کودک می تواند دوایر بزرگی را با یک دست، دو دست، در جهت عقربه های ساعت و یا بالعکس روی تخته سیاه ترسیم کند.

ترسیم اشکال هندسی: کودک تمرینات را با خطوط افقی، عمودی ، مایل انجام داده و اشکال مختلف هندسی را روی تخته سیاه رسم می کند در ابتدا وی می تواند از الگوهای پریده شده استفاده کند و بعد اشکال را از روی مدل کپی نماید.

2- پرورش حرکات نوشتن با دیگر وسایل:
 
نقاشی انگشتی یا نوشتن روی سینی خاکستر یا روی طبق ماسه در جهت حرکات مربوط به نوشتن تمرین مطلوبی است لایه ای از ماسه ، آرد ،نمک، خاک رس، را در ساج شیرینی پزی قرار دهید آنگاه از طرحهای مخصوص نقاشی انگشتی برای تمرینات دستی استفاده نمائید با انگشت ، یا قلم نقاشی می توان برای طراحی اشکال، حروف، اعداد استفاده کرد. همچنین برای تمرین دادن دست می توان از یک تکه ای مرطوب نیز برای طراحی روی تابلو سود برد.

3- بازی با خمیر بازی یا گل رس: خمیر بازی و یا گل رس در اختیار کودک قرار  می دهیم تا با آن بازی کند و وسیله هایی مانند دیگ، بشقاب، آدم و امثال آن درست کند.

4- مچاله کردن کاغذ باطله ها و روزنامه ها کاغذها و روزنامه ها را با دستی که می نویسد مچاله کند.

5- استفاده از قیچی: کاغذهای باطله را قیچی کند بهتر است برای امنیت بیشتر از قیچی نوک پهن استفاده نمود

6- باز و بسته کردن زیپ ، دکمه، بند کفش

7- حرکت دادن انگشتان دست و بازی های انگشتی، با اشاره ما دانش آموز انگشتانش را حرکت دهد همه آنها را یکی یکی حرکت دهد

8- باز و بسته کردن پیچ و مهره و قفل و کلید.

9- الگوها و قالبها (اشکال هندسی) حروف و اعداد را می توان به صورت الگوهای بریده از مقوا یا پلاستیک ارائه نمود.

برای جلوگیری از لغزش ، الگوها را با گیره به کاغذ محکم کنید به کودک بگویید که حدود شکل مورد نظر را با انگشت خود یا با مدادرنگی روی کاغذ ترسیم کند. شابلونهایی که در بازار هستند مناسب می باشند. طلق های بلا استفاده ی رادیوگرافی و ظروف پلاستیکی بهترین موادی هستند که می توان برای ساختن قالب و الگو از آنها استفاده کرد.

10- ترسیم از روی مدل (کپی کردن) اشکالی پر رنگ را روی یک صفحه ی کاغذ سفید بکشید بعد روی آن کاغذ نازکی قرار دهید از کودک بخواهید که از روی آن اشکال کپی کند. می توانید در بدو امر از خطوط مورب و دایره استفاه کنید و بعد خطوط افقی، عمودی، اشکال هندسی و بالاخره حروف و اعداد را به کار گیرند. کودک می تواند از مداد رنگی یا مداد زغالی هم استفاه کند . به کار بردن طلق شفاف هم سودمند است یک روش دیگر گذاشتن اشکال روی یک طلق شفاف و قرار دادن آن بر روی پروژکتور اورهد است و تصویر را می توان روی یک تابلو صفحه کاغذ بزرگ انداخت و از کودک خواست که از روی تصویر اشکال یا حروف را ترسیم کند.

11- ترسیم بین خطوط کودک وسط خطوط متوازی مختلف الشکل خط بکشد گذاشتن فلش و شماره برای نشان دادن جهت و املاء حروف مفید خواهد بود.

12- نقطه چین ها: طرح ساده ای را رسم کنید و آنگاه فرم نقطه چین همان طرح را نیز در کنار آن رسم کنید از کودک بخواهید که با وصل کردن نقطه ها آن طرح را کامل کند.

13- ترسیم با کاهش: یک حرف کامل یا عددی را بنویسید از کودک بخواهید که عین همان حرف یا عدد را بنویسید سپس قسمت اول آن عدد یا حرف را بنویسید و کودک باید آن را کامل کند در مراحل بعدی قسمتهای بیشتری حذف می شود تا بالاخره نامشخصی از آن باقی می ماند کودک باید بتواند با همان جزء حرف یا عدد فرم اصلی را طراحی کند.

14- حالت نشستن و وضعیت کاغذ: در هنگام نوشتن کودک باید 2 ساعد خود را روی میز قرار دهد و پاهای کودک با زمین تماس داشته باشد و با دستی که نمی نویسد کاغذ را نگه دارد.

وضعیت کاغذ: برای درست نویسی کاغذ بایستی راست و بدون کجی و موازی با لبه ی پایین میز تحریر قرار گیرد.

گرفتن مداد: مداد را بایستی بین انگشت شست و انگشت وسط قرار داد در حالی که انگشت اشاره روی مداد قرار بگیرد. مداد باید از سمت بالای تراشیده شده گرفته شود برای خوب گرفتن مداد دور آن گل رس گرفت بهترین روش گرفتن مداد همن روش سه پایه ای است.

منبع: تكتم قاسم زاده، معصومه نوري
 مركز آموزشي كوثر

توانایی تبادل اطلاعات از طریق زبان، اساس فرآیندهای اجتماعی و فرهنگی است. برای کودکان رشد و تکامل زبان و کلام تأثیر عمیقی روی سایر جنبه های رشد آنان دارد.

 انجمن روانشناسی  کودک و نوجوان: ارتباط به معنای فرستادن،‌ دریافت و تبادل اطلاعات است که این اطلاعات شامل حقایق، افکار، احساسات، درخواست ها و …می باشد، زبان به عنوان وسیله ای است برای انتقال مفاهیم فوق، استفاده مؤثر و مناسب از زبان برای برقراری ارتباط با جهان پیرامون برای هر فرد یک امر حیاتی و اساسی است. توانایی تبادل اطلاعات از طریق زبان، اساس فرآیندهای اجتماعی و فرهنگی است.

برای کودکان رشد و تکامل زبان و کلام تأثیر عمیقی روی سایر جنبه های رشد آنان دارد. به طور مثال توانائی زبانی و کلامی مناسب و مؤثر کودک باعث رشد او در زمینه بازی، ارتباط با همسالان، پیشرفت تحصیلی، شناخت عمومی و تکامل رفتاری و هیجانی او می گردد. برعکس چنانچه عملکرد ارتباطی کودک حتی به شکل خفیف مشکل داشته باشد با پیامدهای زیان آور اجتماعی و افزایش خطر ابتلاء به اختلالات روانپزشکی همراه است.

با توجه به چنین پیامدهایی و با توجه به آنکه مشکلات تکلمی و زبانی در کودکان قبل از سن مدرسه، جزء شایع ترین اختلالات تکاملی هستند، تشخیص به هنگام و درمان مناسب این اختلالات برای کودک و خانواده او اهمیت بسزایی دارد.

اختلالات ارتباطی کودکان به دو دسته کلی اختلالات زبان و اختلالات گفتار تقسیم بندی می شوند.

در دسته اختلالات گفتار می توان به اختلال در تلفظ صحیح کلمات و اختلال در روان صحبت کردن اشاره نمود.

در اختلالات زبانی، اختلال در درک مطلب و استفاده از جنبه های ارتباطی کلامی یا نوشتاری و یا سایـر سیستم های سمبولیک برای برقرارـی ارتـباط مطـرح می باشد که می تواند شامل اشکال در فرم، محتوی و یا عملکـرد زبان باشـد. در دسته اختلالات زبانی می توان لالی انتخابـی (Selective Mutism) را نیز جای داد.

در زیر به هر کدام از موارد فوق اشاره کوتاهی می گـردد.

اختـلال در تلفظ:

این اختلال شایع ترین نوع مشکلات ارتباطی است که در آن تولید صداهای تکلمی با سطح رشدی و تکاملی کودک متناسب نیست. کودک نمی تواند آنگونه که بر اساس سن او انتظار می رود تلفظ شمرده و صحیحی از کلمات را ارائه دهد. قابل فهم بودن گفتار این کودکان نسبت به میزان کلامی که در موقعیتی خاص تولید کرده اند و جملاتی که گفته اند، کم است. کودک ممکن است نوک زبانی صحبت کند، یا بعضی از حروف و صداها را حذف کند (مثلاً به جای کلمه عروسک می گوید عوسک، یا به جای نادر می گوید نار، یا شیرینی را شیینی تلفظ کند) یا ممکن است حرفی را جایگزین حرف دیگر کند (مثلاً به جای گربه بگوید دربه). بسیاری از موارد فوق در طی فرآیند رشد طبیعی کودکان نیز دیده می شود اما بتدریج که سن کودک افزایش می یابد، ‌انتظار می رود تکلم او برای دیگران بیشتر قابل فهم باشد. اما در این اختلال، مشکل کودک پس از طی دوره طبیعی رشد، باز هم ادامه می یابد این بیماری معمولاً در ٤ سالگی شروع می شود زمانی که انتظار می رود تکلم کودک قابل فهم باشد. در مورد بچه های زیر ٣ سال زمانی تشخیص این اختلال گذاشته می شود که تکلم حتی برای اعضای خانواده نیز غیرقابل فهم باشد. اشکال خفیف تر ممکن است تا زمان ورود به مدرسه تشخیص داده نشود. شیوع این بیماری در سنین پیش از مدرسه بالاتر و بین ١٥-١٠ درصد می باشد ولی در سنین مدرسه شیوع آن کاهش یافته و به ٦-٢ درصد می رسد. این بیماری در پسران شایع تر از دختران است. این کودکان در ریسک اختلالات یادگیری و مشکلات تحصیلی هستند. ممکن است سایر مشکلات زبانی و تکلمی در آنها وجود داشته باشد. در نتیجه در ارزیابی این کودکان باید مشخص شود که آیا فقط مشکل تلفظ وجود دارد یا سایر مشکلات گفتاری و زبانی نیز هست.

لکنت زبان:

در این بیماری سلیس و روان بودن تکلم از بین رفته است. شخص فکر می کند روی گفتار خود تسلط و کنترل لازم را ندارد و در نتیجه دچار واکنش های رفتاری و عاطفی می گردد. ممکن است صداها بلوک شوند و کودک بخواهد حرف بزند ولی صدایی از گلویش خارج نشود و در نتیجه سکوت و یا وقفه ای در کلام رخ دهد، ممکن است تکلم با مکث های طولانی، تکرار یک حرف (مثل: گُ ـ گِ ـ گل) یا یک سیلاب (مثل: وی – وی – ویدیو) یا طولانی شدن و کش آمدن یک حرف (مثل: م م م م مریض) خود را نشان دهد، ممکن است تلاش های رفتاری زیادی را در زمان تکلم کودک ببینیم مثل پلک زدن، تکان دادن دست ها و سر، اداهای خاص روی صورت و

گرچه گاهی کودکان طبیعی نیز دچار عدم روانی گفتار می شوند ولی این ناروانی کلام گذراست و در واحدهای بزرگتر زبانی رخ می دهد. مثلاً در سطح کلمه، عبارت و یا جمله.

این، بیماری معمولاً بین سن ٧٢ سالگی شروع می شود که اوج آن ٤-٣ سالگی است. شیوع آن یک درصد (١ ٪) می باشد. این اختلال معمولاً در دوره نوجوانی رو به بهبود می گذارد و شیوع آن کاهش می یابد. لکنت زبان در پسران شایع تر از دختران است. پسران سه برابر دختران به این بیماری مبتلا می شوند. نسبت مرد به زن با افزایش سن افزایش می یابد. که این نشان دهنده درجه بهبودی بیشتر در دختران است.

استرس و اضطراب علیرغم تصور عمومی ایجاد کننده این بیماری نیست ولی می تواند آن را تشدید کند.

زمانی که این کودکان برای حرف زدن تحت فشار قرار می گیرند یا استرس و اضطرابی به آنها وارد می شود، لکنت زبان آنها شدت می یابد. در نتیجه لکنت زبان بیماری است که شدّت آن از یک موقعیت به موقعیت دیگر متفاوت است. کاهش استرس در زمان صحبت کردن به کاهش حملات لکنت زبان کمک می کند اما استفاده از داروهای ضد اضطراب تأثیر اصلی در درمان ندارد. به نظر می رسد این بیماران به دو دسته تقسیم می شوند. در یک دسته کودکانی قرار می گیرند که پیش آگهی بهتری دارند و قادرند تکنیک های غلبه بر این مشکل را بیاموزند و آنها را استفاده کنند و در موارد دیگر، کودکانی هستند که مشکل آنها به درمان پاسخ کمتری می دهد.

گفتاردرمانی در این کودکان هم به روان و سلیس صحبت کردن کمک می کند و هم کمک می کند تا کودک با اضطراب، تنش و اجتناب کمتری وارد مکالمه و گفتگو گردد از آنجا که لکنت زبان یک بعد قوی بیولوژیک و ارثی دارد، روان درمانی به تنهایی درمان مؤثری برای آن نیست، گرچه ممکن است به کاهش اضطراب، تطابق بهتر و افزایش اعتماد به نفس کودک کمک مؤثری نمایــد.

گر چه علت لکنت زبان دقیقاً مشخص نمی باشد، به نظر می رسد مجموعه ای از عوامل مانند آسیب پذیری و استعداد بیولوژیک، تقاضاها و درخواست های محیطی و مشخصات سرشتی و ذاتی فرد در ایجاد آن نقش داشته باشد.

اختلال زبانی خاص:

گروهی از کودکان هستند که درک خوبی از زبان دارند اما برای استفاده از آن در گفتگو، مکالمه و برقراری ارتباط مشکل دارند. کودکان سنین پائین تر که این مشکل را دارند ممکن است اصلاً نتواند حرف بزنند و تکلم داشته باشد و طیف دیگری از این بیماران ممکن است اَشکال ناقصی از زبان را استفاده کنند.

این کودکان معمولاً دیر شروع به صحبت می کنند تا ٢ سالگی اولین کلمات خود را نمی گویند و زمانی هم که شروع به صحبت می کنند، کلمات جدید را به آهستگی و کندی وارد ذخایر لغات خود می کنند. ممکن است تا ٣ سالگی از کلمات واحدی استفاده کنند و یا یک کلام کوتاه و تلگرافی داشته باشند.

این کودکان خطاهای زیادی در دستور زبان و گرامر دارند مثل نقص در به کار بردن افعال و ضمایر، حذف ضمیر، حذف فعل کمکی و … ممکن است جمله ای که کودک به کار می گیرد از نظر قواعد دستوری به هم ریخته و بی نظم باشد (مثلاً به جای آنکه بگوید: بابا ماشین دارد، می گوید: ماشین بابا دارد). یا ممکن است فقط از یک محدوده خاص، کلمات خود را انتخاب کند به طور مثال: تمام جملات مورد نظر را در زمان حال بگوید و از سایر زمان ها مثل گذشته، آینده ماضی بعید و در جملات خود استفاده نکند. ممکن است در یافتن کلمه ای مناسب دچار مشکل شود و کلمه دیگری را جایگزین کند که معنای جمله را بهم بریزد و یا منجر به جمله ای ناهمگون، بی ربط و غیرقابل فهم گردد ممکن است هنگام یافتن کلمه مناسب، کلمه ناصحیحی را انتخاب کند که ارتباطی با آن کلمه دارد (مثلاً به جای صندلی بگوید میز) یا عملکرد آن را توصیف کند (به جای صندلی بگوید چیزی که روی آن می نشینیم). این کودکان از کلمات کلی و مبهم (مثل: چیز، چیزه) زیاد استفاده می کنند. یا ممکن است کلمه خودساخته خود را به کار گیرند. کودک در پاسخ به سؤال ممکن است حاشیه برود و در نهایت جواب مورد نظر را ندهد و یا پاسخ نامناسب به سؤالات بدهد.

نوجوانان با این اختلال ممکن است مشکلات ویژه ای در استفاده از زبان داشته باشند. مثلاً ممکن است در شروع مکالمه، حفظ و تداوم آن، عوض کردن موضوع مورد بحث و مطرح کردن سؤال در ارتباط با موقعیت مشکل داشته باشند و یا اینکه نتوانند مکالمه را به طرف نیازهای شنونده بکشانند، بسیاری از مشکلات عملکردی زبان که این بیماران با آن دست به گریبان هستند. مربوط به فقدان انعطاف پذیری در زبان است. به دلایل مسائل فوق این کودکان ممکن است در ارتباطات اجتماعی گستاخ، بی ادب و شدیداللحن به نظر برسند چون نمی توانند شکل های مختلف زبانی را که در محاوره استفاده می شود به کار ببرند و ممکن است لحن و صدای آنها متناسب با آن موقعیت اجتماعی نباشد.

شیوع این اختلال در زیر ٣ سالگی ١٥-١٠ درصد است که با افزایش سن کاهش یافته و در سن مدرسه فقط ٧-٣ درصد کودکان این اختلال را دارند. مشکلات تحصیلی آنها به طور اولیه در خواندن و نوشتن است. علیرغم تداوم اکثر مشکلات اغلب این کودکان دبیرستان را به اتمام می رسانند. بعضی ها وارد دانشگاه می شوند و اکثراً زندگی مستقلی پیدا می کنند.

عده ای از کودکان هستند که علاوه بر مشکلات فوق در زبان درکی نیز مشکل دارند. این کودکان از نظر درک مطلب ضعیف هستند. نوع مرکب (اختلال زبان بیانی و درکی) هم از نظر تحصیلی و هم از نظر اجتماعی ناتوان کننده تر است. شیوع آن در پیش از مدرسه ٥ درصد و در سنین مدرسه ٣ درصد می باشد. این بیماران در درک مفاهیم انتزاعی، ضرب المثل ها، استعاره، اظهار نظرهای کنایه دار و طعنه آمیز مشکل دارند و در بیان وقایع، خاطرات و چیزهایی که رخ داده مشکل دارند، در علت شناسی این اختلال عوامل نوروبیولوژیک، ژنتیک و محیطی نقش دارد.

لالـی انتخابی:

نقص در صحبت کردن در یک یا چند موقعیت ارتباطی است. معمولاً کودک از صحبت کردن در موقعیت هایی مثل مدرسه، اجتماعات و با بزرگسالان خارج از خانه اجتناب می کند، علیرغم آنکه در داخل خانه با خواهر و برادرها و حداقل با یکی از والدین صحبت می کند. سکوت کودک بیشتر نشان دهنده امتناع کودک از صحبت کردن است تا ناتوانی او برای صحبت کردن، هر چند که سایر اختلالات زبانی و تکلمی ممکن است همراه با این بیماری دیده شوند ولی به حدی نیست که باعث فقدان کلام کودک گردند. این کودکان علیرغم امتناع از صحبت کردن، معمولاً به نظـر می رسد که به برقراری ارتباط علاقمند هستند و در موقعیت هایی که صبحت نمی کنند ممکن است تلاش کنند تا با استفاده از ژست و حالات صورت‌، تکان دادن سر، نگاه یا سخن های تک سیلابی و زمزمه و یا نجوا با دیگران ارتباط برقرار کنند.

این کودکان در موقعیت هایی که صحبت می کنند ممکن است کاملاً پرحرف باشند شروع آن بین ٨-٣ سالگی است هرچند شایع ترین زمان شروع، هنگام ورود به مدرسه است. با وجود این شروع ممکن است پس از ١٢ سالگی نیز باشد.

برعکس سایر اختلالات زبان و گفتار در دختران شایع تر از پسران است عده زیادی از این کودکان در طی ماه ها و سال ها بهبود می یابند.بهبودی معمولاً قبل از ١٠ سالگی رخ می دهد و پیش آگهی برای کودکان بالای ١٢ سال بدتر می شود. تصور نمی شود عوامل بیولوژیک نقش مهمی در علت شناسی آن داشته باشند بیشتر به نظر می رسد مسائل بین فردی و خانوادگی در این میان نقش بازی می کنند.

عواملی چون: موقعیت های خانوادگی منزوی، حداقل یک والد بسیار خجالتی و کم ارتباط، خانواده در هم ریخته، بستری شدن در بیمارستان، جدایی مهم از خانواده، آسیب های فیزیکی مثل آسیب های دهانی، بدرفتاری با کودک و آزار جنسی، وابستگی زیاد به مادر علت شناسی مطرح شده اند.

در بررسی کودکانی که مشکل زبان و گفتار دارند باید موارد زیر مورد ارزیابی دقیق قرار گیرد چرا که بیماری ها و موارد مطرح شده در زیر می توانند ایجاد اختلال ارتباطی نمایند و زبان و تکلم کودک را تحت تأثیر قرار دهند.

1-عقب ماندگی ذهنی: کودکان عقب مانده ذهنی اغلب مهارت های ارتباطی ضعیفی دارند. شروع تکلم در این ها تأخیر دارد و مهارت های کلامی متناسب با سن کودک نیست. این کودکان هم در درک مطلب و هم در زبان بیانی مشکل دارند و خطاهای مربوط به تلفظ در آنها شایع است.

2-اوتیسم یا اختلالات نافذ رشد: مهم ترین مشکل این کودکان نقص در برقراری ارتباط است. این کودکان در تعامل اجتماعی، ارتباط دوطرفه و بازی های سمبولیک و خلاق مشکل دارند. علاوه بر آنکه قادر به ارتباط کلامی با دیگران نیستند، قادر به استفاده از جنبه های غیرکلامی ارتباط نیز نیستند: مثل استفاده از نگاه، ژست و حالات صورت، اشاره کردن و … این موضوع وجه افتراق عمده آنها با سایر اختلالات ارتباطی است که نه تنها زبان درگیر است بلکه توانایی و انگیزه کودک برای فرستادن پیام به هر طریق چه کلامی و چه غیرکلامی به شدت مختل است. این کودکان علاوه بر موارد فوق مشکلات بسیاری در سایر زمینه ها دارند.

3-اختلال شنوایی: کودکانی که مشکل شنوایی دارند مستعد اختلالات زبانی هستند به علت آنکه سیستم شنوایی آنها قادر به دستیابی اطلاعات و پیامدهای زبانی نیست. این ها کسانی هستند که در ارتباط کلامی، درک مطلب، زبان کلامی و نوشتاری و تلفظ ضعف دارند. در بررسی اختلالات زبان و تکلم باید حتماً از سالم بودن سیستم شنوایی کودک اطمینان حاصل کرد.

4-سایر مواردی که منجر به اختلالات تکلم و زیان می گردد شامل مواردی است که پس از طی یک دوره طبیعی رشد و تکامل زبان رخ می دهد. مثلاً بدنبال ضایعات منطقه ای مغز، مشکلات تکلمی و زبانی بدنبال تشنج، آسیب های ناشی از اشعه، عفونت (مانند مننژیت) و تومور مغزی و نیز آسیب های ناشی از ضربه به سر.

5-همچنین است کودکانی که مورد بدرفتاری و اذیت و آزار قرار می گیرند و یا مورد غفلت واقـع می شوند ممکن است مهارت های کلامی پائین تری نسبت به همسالان خود داشته باشند. از سوی دیگر کودکانی که مبتلا به مشکل ارتباطی و یا سایر اختلالات تکاملی هستند بیشتر از کودکان طبیعی در معرض بدرفتاری هستند. این کودکان معمولاً برای مادران کمتر ارضا کننده و پاداش دهنده هستند و این مسئله آنها را مستعد بدرفتاری می کند و ترکیب موارد فوق در نهایت منجر به مشکلات رفتاری و هیجانی در کودک می گردد.

درمان:

در صورت وجود هر یک از مشکلات عقب ماندگی ذهنی، اوتیسم، مشکل شنوایی یا مشکلات جسمی دیگر باید درمان متوجه تمام جوانب حالات مورد نظر گردد و فقط روی تکلم و زبان تمرکز نگردد. درمان کلیه اختلالات ارائه شده در این مبحث به غیر از لالی انتخابی شامل درمان های گروهی و فردی توسط آسیب شناس زبان و گفتار است. به علت مشکلات روانپزشکی و آموزشی همراه، این کودکان نیاز به تدریس خصوصی، آموزش مهارت های اجتماعی و یا مداخله روانپزشکی دیگر دارند. از آنجایی که لالی انتخابی بیشتر به صورت یک اختلال اضطرابی دیده می شود تا یک اختلال تکاملی، روش درمانی آن متفاوت است و به نظر می رسد تعدیل رفتاری جایگاه ویژه ای در این میان دارد مانند تقویت مثبت و پاداش دادن به کودک هنگامی که صحبت می کند، عدم تقویت برای پاسخ های غیرکلامی (مثل استفاده از ژست و اشاره)، گسترش تدریجی تعداد افرادی که کودک با آنها سر و کار دارد و محیطی که در آن انتظار تکلم از کودک می رود و

تمرینهای زیربرای تقویت حافظه شنیداری بسیارمفید می باشد:

1- سه کلمه برای کودک بیان کنیدوازوی بخواهید پس ازاینکه هرسه کلمه راگفتید،آنهارابازگوکند.سپس چهار کلمه وبه همین ترتیب پیش برویدتامطابق رشد سنی وطبیعی خویش ازحافظه شنوایی برخوردار شود.
2- یک جمله برای کودک بگو.یید واز او بخواهیدآن راتکرار کند.سپس دو جمله بگویید تا آنها را تکرار کندوبه همین ترتیب پیش برویدتاتوانایی وی به حد هنجار وطبیعی برسد.
3- تمرینات 1و2 راانجام دهید،امااین بار دانش آموز ترتیب گفتن کلمات راهم حتما رعایت کند.دراین صورت توانایی توالی شنوایی اونیز تقویت خواهد شد.
4- چند دانش آموز راکنار هم بنشانیدواز آنها بخواهید این بازی راترتیب دهند.نفراول یک کلمه بگوید،نفردوم همان کلمه را تکراروکلمه دیگری که مناسب است به آن اضافه کند،نفرسوم دوکلمه قبلی رابگویدوکلمه دیگری راکه مناسب است به آن اضافه کندوبه همین ترتیب پیش رود.
به عنوان مثال نفراول: من،نفردوم: من در،نفرسوم :من درحیاط….
5-همان بازی راترتیب دهیداما این باربه جای استفاده ازیک کلمه ،دانش آموزان ازیک جمله استفاده کنند. به عنوان مثال نفراول:من درحیاط مدرسه بازی کردم. نفردوم:من درحیاط مدرسه بازی کردم وبعد به کلاس رفتم. نفر سوم:…..
6- به کودک چند دستور بدهید واز وی بخواهید آن دستورات را به ترتیب اجرا کند.این تمرین علاوه برحافظه شنوایی،توانایی(حرکتی-شنوایی) ونیز(توالی شنیداری )رابا هم تقویت می کند.
7-یک کلمه بیان کنید وپس از 30ثانیه ازاوبخواهید آن راتکرارکند. درتمرینهای بعدپس ازگذشت چند ثانیه ازاوبخواهیدکه نام شئ مخفی شده رابگوید.این تمرین را آنقدر ادامه دهید تابتواند درحدود 30 ثانیه شئ رادرحافظه کوتاه مدت خویش نگه دارد.
8-ابتدا برای او قصه های بسیار کوتاه بگوییدسپس داستانهای بلندتر بگوییدوبعدازاوبخواهید قصه های شما راتقلید کند وسرانجام خودش قصه بسازد.
9-ازاوبخواهید اشیای پیرامونش را نشان داده ونام ببرد.
10-کودک رایاری دهید تاتعدادی عدد یا لغات ساده را به خاطر بسپارد.
11-یادگیری لالایی ها،اشعار،مثل ها،…..
12-به کودکان دستورالعملهایی بدهید که قبل از اجرا آن را باخودتکرارکنند.
13-تعدادی حروف بی معنا رابرای کودکان تکرار نمایید تاآن رابه حافظه خودبسپارند.مثل حروف بابابابا ،ساساساسا،نانانانا…
14-کودکانت راتشویق کنید که با چشمان بسته به مترادفهای شنوایی گوش دهند،مثل بادوشاد
15-دستورالعملهایی که شامل مراحل متعدد است به کودکان عرضه نمایید.
16-کودکان راتشویق کنید که شماره تلفن بعضی ازموسسات خدماتی،مثل آتش نشانی وساعت گویا رایاد بگیرندوبه خاطر بسپارند.
17-تعدادی ازکلمات را برای کودکان با آهنگی خاص بخوانیدوازآنها بخواهید هرکلمه شنیده شده رابگویند.
18-ازدستورالعملهای شفاهی استفاده بکنید،به این ترتیب که پرتقالها راروی میز بگذار،سیب هارازیر میزبگذارومکعب های زرد را بالای میز بگذار.
19-یک برنامه تلویزیونی را انتخاب کرده،اجازه دهید که کودک آن رامشاهده کند.سپس ازاوسوال نمایید که صفحه تلویزیون چه تصویری را نشان می دهد.

از نرم افزار های ویژه تقویت حافظه دیداری (اینترنت سرچ کنید)نیز حتما استفاده نمایید.

تمرینهای زیربرای تقویت حافظه دیداری بسیارمفید می باشد

– به کودک اجازه دهیدکه کلمه ای راباصدای بلند تکرارکندوسپس شمامی توانیدشکل کلمه رابصورت یک طرح برجسته ترسیم نمایید.

– ازکارتهای نوری که حروف تصاویر برروی آنها حک شده است استفاده کنید.بانزدیک کردن این کارتهای رنگی توجه کودک رابه تصاویر ریزوکوچک جلب نمایید.پس ازمشاهده ازاوبخواهیدتا شرح دهدکه چه چیزهایی راروی کارت نوری دیده است.

– ازکودکان درخواست کنید که به طرف پنجره کلاس رفته،محیط خارج را مشاهده کندونام سه شئ را که در بیرون موجود است برای آموزگار بازگوکنند سپس آموزگارسه شئ مزبور راروی تخته ترسیم کرده از کودکان درخواست می نماید که آنها رارنگ آمیزی کنند.

– تصاویرازاشیاء،حروف شماره هاراتهیه کرده،تعدادی ازآنها رادر جلوی کودک قراردهید تاوی آنها را خوب مشاهده کند.سپس ازوی بخواهید تاروی خود رابرگرداندویاچشمان خودراببندد.شما می توانید یک تغییر کوچک درجای تصاویرصورت دهیدوازکودک بخواهیدحدس بزند شما چه تغییری رابه وجود آورده اید.درمرحله بعد شما می توانید یک شکل خاص را به کودک نشان داده سپس او را ترغیب نمایید که تصویرآن شکل رادربین تصاویر مختلفی بیابد.

– دربازی به خاطر آوردن شماره یک تلفن که معلم تکرارکرده است وآن رامی نویسد،کودک نیز می تواند آن راتکرارکند وازروی نوشته معلم کپی کند.
– به کودک فرصت دهید که خطوطی را ازبالا به پایین وبالعکس رسم نماید.آموزگارمی تواند باحمایت کودک درزمینه ترسیم خطوط به هماهنگی حس لامسه وبینایی وی کمک نماید.
– یک طرح هندسی چهارگوش رابه کودک نشان داده;آن رادربین حروف وکلمات واعداد جاسازی نمکایید تاکودک آن راپیدا کند.
– تعداداشیاءرادرسبدبه کودک نشان دهیدوسپس بابستن چشمان کودک(بایک نوار)ازوی بخواهید تاهرشئ راکه شمانام می بریدبالمس کردن، ازسبد بیرون بیاورد.
– یک مقوای باریک راکه قسمت بندی شده است درجلوی کودک قرار دهید وسپس تعدادی ماشین اسباب بازی در اختیار وی قرار داده،ازکودک بخواهید که روی مقوای باریک،ماشینها راحرکت دهد.
– بازی بریدن حروف وچسباندن آن به یکدیگر:به کودک کلمه گل رانشان دهیدبعدباقیچی آن راازهم جداکرده بعد به هم بچسبانید.آنگاه کودک باید این فعالیت راازشماتقلیدکند.

– اشیایی راتهیه کرده ویکی یکی به او نشان دهیدوسپس پشت سرتان مخفی کنیدوبخواهید بلافاصله نام اشیای مخفی شده را بگوید.

– کودک رابا رنگهای مختلف آشنا کنید.اول رنگهای اصلی بعد رنگهای فرعی،برای این منظور می توانیدازمهره های پلاستیکی،جعبه مدادرنگی وامثال آن استفاده کرد.

– ابتدا چند سیم فلزی نازک باطولهای مختلف تهیه کنید،مثلا یک سیم به طول3 سانتی متر،دوسیم به طول5 سانتی متر،ویک سیم به طول 6 سانتی متر،حالا
– سیمها راروی هم بریزیدوازاوبخواهید بلندترین سیم ،کوتاهترین سیم وسیمهایی که طولشان مساوی است راپیداکند.سپس دو سیم مساوی را به شکل زیر کنار هم قرار دهید وازکودک سوال کنیداگرهرکدام ازاین خطها یک جاده باشد،مابخواهیم ازآن عبور کنیم کدام جاده کوتاهتر وکدام بلندتر است؟وقتی کودک جواب صحیح داد،سیم ها رابه شکل زیر قراردهیدوهمان سوال راتکرارکنید.

این آزمایشهاراآنقدرادامه دهیدتااومتوجه شودکه جابجایی سیم ها ونحوه قرارگرفتن آنهادرطول آنهاتاثیری ندارد.درمرحله بعدچندسیم باطول مساوی تهیه وبه شکل زیرکنارهم قراردهیدوبازهم سوال ها راتکرار نمایید. اگر کودک پاسخ صحیح دادسیم ها رامانند شکل زیرقراردهید وبازهم سوال کنید.

مشابه این آزمایش ها را آنقدرانجام دهیدتاکودک این نکته راکشف کندکه تغییرجهت سیم ها تاثیری درطول آنها نمی گذارد.درصورت شنیدن پاسخ صحیح از کودک،دوسیم باطولهای مساوی راانتخاب کرده ودرمقابل چشمان اویکی ازسیم هارابصورت مارپیچ خم کنیدودرکنارسیم دیگرقراردهید وازاوسوال کنیدکدام یک ازاین دوسیم بلندتر است . رای اینکه تمرینهای گفته شده تاثیربسیارزیادی درحل مشکل دانش آموزداشته باشند،بایدبرای وی ایجاد انگیزه نمودتابارغبت به تمرینهای بیشتری بپردازد.درواقع همان حافظه طوطی واراست که به حافظه کوتاه مدت،سپس میان مدت وبعدبه بلندمدت تبدیل می شود.بسیاری ازاوقات اتفاق می افتد که حافظه دیداری تقویت می شود،اما بازهم دانش آموزمرتکب اشتباهاتی می شود که به ضعف حافظه دیداری یاکم دقتی نسبت داده می شود.درحالی که ممکن است وی درادراک دیداری دچارمشکل باشد.

 

اختلال در پردازش شنیداری
علایم

در افراد مبتلا غالباً هيچ نشانه اي از ضايعه مغزي ديده نمي شود و تاريخچه تولد و رشد كودك نيز طبيعي است . بنابراین علیرغم داشتن هوش و شنوایی طبیعی:
– كودك به راحتي حواسش پرت مي شود و اصوات بلند يا ناگهاني به صورتي غير معمول آزارش مي دهند .
– در محيطهاي شلوغ احساس ناراحتي مي كند و رفتار و كردارش در محيطهاي آرام بهتر مي شود .
– در دنبال كردن دستورات مشكل دارد .
– بسيار بي نظم و فراموش كار است .
– در روخواني ، هجي كردن ، نوشتن يا ديگر موارد گفتاري – زباني مشكل دارد .
– در تفسير و درك مفاهيم انتزاعي دچار اشكال مي شود .
– دنبال كردن گفتگوها براي وي سخت است. سایر علایم عبارتند از:
– پاسخ ناهماهنگ به تحريكات شنيداري
– دامنه توجه كوتاه
– حواس پرتي در هنگام ارائه تحريكات توام ديداري و شنيداري
– اشكال در جهت يابي صوت
– تقاضاي مكرر براي تكرار مطالب
– اختلال در حافظه كوتاه مدت و بلند مدت
– اشكال در ارتباط دادن مطالب شنيده شده به كلمات نوشته شده
– اشكالات احتمالي در هجي كردن
– اشكال در پايش سطح صداي خود
– اشكال در پردازش سريع داده هاي شنيداري
با توجه به اینکه اغلب نشانه های اختلال در پردازش شنوایی مرکزی، در حوزه ارتباط و زبان ظاهر می شوند ( چه زبان شفاهی و چه زبان نوشتاری) به نظر می رسد که مبتلایان قبل از مراجعه به سایر متخصصین توانبخشی به آسیب شناسان گفتار و زبان مراجعه کنند. بنابر این ضروری است که این همکاران ضمن توجه کافی و همه جانبه به مراجعین خود، در صورت مشکوک شدن به اختلال پردازش شنیداری مرکزی نسبت به ارجاع به موقع وی به همکاران شنوایی شناس اقدام کنند تا آزمونهای لازم برای تشخیص قطعی انجام شده و بخشی از درمان که در حیطه شنوایی شناسی قرار دارد در صورت لزوم آغاز شود.

اختلال پردازش شنیداری مرکزی غالباً مفهومی دور از ذهن و پیچیده است .

کودکی با شنوایی هنجار و اختلال پردازش مرکزی شنیداری را می توان با کودکی با بینایی هنجار مقایسه نمود که دچار اختلال خواندن باشد. حدت بینائی خوب است اما مغز به دلایل ناشناخته ای قادر نیست از داده های چشمی بهره کامل ببرد . کودک دچار اختلال پردازش شنیداری مرکزی چنین مشکلی را در درک گفتار – به ویژه در محیطهای شنیداری نامناسب دارد . البته تمامی این گونه کودکان مشکل واحدی ندارند . برخی در تعاقب اصوات گفتاری ، برخی در درک گفتار در محیطهای شلوغ و برخی در جنبه های زمانی گفتار دچار مشکل اند . کمبود دانش و آگاهی در این مورد برای همگی دست اندرکاران به ویژه والدین و آموزگاران بسیار دلسرد کننده است هنوز بدرستی مشخصی نیست تدابیر درمانی موجود تا چه حد مفید واقع می شوند، این اختلال به چه دلیل ایجاد میشود و یا مشکل در چه قسمتی است . زیرا غالباً هیچ نشانه ای از ضایعه مغزی دیده نمی شود و تاریخچه تولد و رشد کودک نیز طبیعی است . این مسئله درمان دارویی ندارد آنچه می توان انجام داد تدابیر اصلاحی است . با تکنیکهای تربیت شنوایی و اصلاح محیط شنیداری و راهکارهای جبرانی می توان عملکرد کودک را تا حد بسیار زیادی بهبود بخشید .

 
عوامل موثر در شیوع اختلال پردازش شنیداری مرکزی :
– جنس :
این اختلال در پسران بیشتر از دختران است .
– نیمکره غالب :
در کل ناتوانی های درکی و روخوانی در چپ دستها بیشتر است .
– افت شنوایی محیطی :
معمولاً این اختلال در افراد دچار افت شنوایی شدید ، بیشتر دیده می شود . افت حلزونی نیز میتواند تاثیر سوء روی دستگاه عصی مرکزی داشته باشد .
– وضعیت اقتصادی – اجتماعی :
شیوع این اختلال در افراد سطح پائین اجتماع ، بیشتر است ( کتز ، 1994 ) .
– ارتباط با اوتیت میانی :
معمولاً افراد دچار اختلال پردازش شنیداری مرکزی در سالهای اولیه زندگی دچار اوتیت میانی بوده اند . در این میان تعداد دفعات ابتلاء ، طول مدت و سن شروع بیماری ، عوامل مهمی به شمار می روند . یک سال و نیم اول زندگی هر کودک بسیار بحرانی و حائز اهمیت است ( کتز ، 1994 ) . نتایج پژوهش ها حاکی از این است که سابقه اوتیت میانی در اوائل زندگی کودکان می تواند سبب آسیب های زبانی یا واج شناختی شود ( مهدوی ، 1378 ) .

میزان شیوع اختلال پردازش شنیداری مرکزی :
در این مورد اطلاعات اندکی در دست است . چرماک و موزیک ( 1997 ) میزان شیوع اختلال پردازش شنیداری مرکزی را در کودکان 3-2% با نسبت 2 به 1 در پسران به دختران دانستند . کوپرو گیتس ( 1991 ) خاطر نشان ساختند این میزان در سالخوردگان بالاتر از 60 سال به 6/22% می رسد ( چرماک ، 1998 ) . البته این گونه برآوردها بسته به تعریف مورد استفاده آزمونهای تشخیصی و نمونه انتخاب شده متفاوت خواهد بود ( آلپینر ، 2000 ) . عموماً موارد ملایم این اختلال نیز ناشناخته باقی می ماند . همچنین عملکرد افراد ، با افزایش سن به میزان قابل توجهی بهبود می یابد . بنابراین تعیین فراوانی دقیق بروز مشکلات پردازش شنیداری مرکزی امری غیر ممکن است ( مهدوی ، 1378 ؛ کوپر ، 1999 )

 

درمان اختلال پردازش شنیداری
– استفاده از وسایل کمک شنوایی مانند سمعک یا سیستم های fm با هدف تسهیل دسترسی به سیگنال های شنیداری

– تمرینات تربیت شنیداری و استحکام بخشیدن به مهارتهای سطح بالای فرازبانی و فراشناختی

– تهیه و تدارک فعالیت ها و بازی های هدفدار و کامپیوتری که منجر به تحریک بیشتر فعالیت شنیداری می شود.

– مراجعه به گفتار درمانگر متخصص تا حد زیادی در فرایند بهبود کمک کننده خواهد بود.

منبع: کانال آموزش و درمان اختلالات یادگیری?

آزمون ITPA در سال ١٩٨٦ توسط ساموئل کرک[1]، جیمز مک‌کارتی[2] و وینیفرد دی[3] ساخته شد. کرک، براساس فرم قبلی آن که در سال ١٩٦١ توسط ساموئل کرک ساخته شده بود، مورد تجدیدنظر قرار گرفت. این آزمون به عنوان ابزاری برای ارزیابی توانایی‌ها و مهارت‌های ارتباطی کودکان و تشخیص ناتوانایی‌های یادگیری آنان در صحبت کردن، خواندن و نوشتن به‌کار می‌رود. در مدارس ابتدایی به‌ویژه در کلاس‌های پایین‌تر، اغلب به دانش‌آموزانی برخورد می‌کنیم که هر چند از نظر هوش بهنجار یا نزدیک به سطح بهنجارند؛ در یادگیری، خواندن، نوشتن، حساب کردن و دیگر فعالیت‌های تحصیلی مشکل دارند. این‌گونه کودکان اغلب پیش از ورود به دبستان شناخته نمی‌شوند، اما پس از ورود به دبستان و شروع به آموزش رسمی، به‌تدریج نارسایی‌ها و مشکلات آنان آشکار می‌گردد. برخی از این کودکان در یک زمینه و برخی دیگر در چند زمینه با مشکل مواجه‌اند. در بیشتر موارد مشکلات یادگیری این دانش‌آموزان در زمینه‌ی خواندن و نوشتن است. آزمون ITPAبرای تشخیص اختلال و نارسایی در خواندن و مهارت ارتباطی به‌ویژه ارتباط کلامی به‌کار می‌رود. فرایند ارتباطی مستلزم دریافت پیام، تعبیر و تفسیر ذهنی آن و دادن پاسخ کلامی یا واکنش غیرکلامی(حرکتی) متناسب با تفسیری است که از دریافت پیام به عمل آمده است. فرایند روانی – زبانی که به وسیله این آزمون اندازه‌گیری می‌شود، دوازده مهارت یا توانایی را دربرمی‌گیرد. هر یک از این توانایی‌ها به وسیله یک خرده‌آزمون اندازه‌گیری می‌شود.[4] دوازده مهارت مورد اندازه‌گیری به وسیله این آزمون عبارتند از:

1. فرایند دریافت

دریافت، یعنی توانایی فرد در درک، تشخیص و معنا بخشیدن به محرک‌های دیداری یا شنیداری.

الف. دریافت دیداری: با این خرده‌آزمون، توانایی کودک در معنا بخشیدن به نمادها یا محرک‌های دیداری و تجزیه و تحلیل اطلاعاتی که از راه چشم دریافت می‌کند، سنجیده می‌شود.

ب. دریافت شنیداری: این آزمون، توانایی کودک در معنا بخشیدن به اصوات و کلمات و تجزیه و تحلیل اطلاعات دریافت‌شده از راه گوش را مورد سنجش قرار می‌دهد.

2. فرایند سازمان‌دادن(تداعی)

براساس فرایند سازمان‌دادن، شخص نمادهای دیداری و شنیداری و اطلاعات دریافتی را به تجارب قبلی خود و به یکدیگر ربط می‌دهد و به آنها معنا می‌بخشد. این فرایند میانجی بین فرایند دریافت و فرایند بازنمایی است. به عبارت دیگر به دنبال دریافت و پیش از بازنمایی رخ می‌دهد و شامل دو فرایند زیر است.

الف. تداعی دیداری – حرکتی: با این خرده‌آزمون توانایی کودک در ارتباط دادن و تداعی مفاهیم و نمادهایی که از راه دیداری دریافت می‌کند، سنجیده می‌شود.

ب. تداعی شنیداری – کلامی: این خرده‌آزمون توانایی کودک را در ارتباط دادن و تداعی مفاهیمی که به صورت شفاهی به وی ارائه می‌شود، می‌سنجد.

در این دو خرده‌آزمون نقش فرایند دیداری و شنیداری به حداقل کاهش داده شده است و در عوض، فرایند سازمان‌دادن، قیاس، تداعی و تجزیه و تحلیل اطلاعات دیداری و شنیداری مورد توجه است.

3. فرایند بیانی

فرایند بیانی، شامل توانایی کودک در بیان افکار و مفاهیم ذهنی خود از طریق بیان کلامی و بیان حرکتی است.

الف. بیان کلامی: با این خرده‌آزمون، توانایی کودک در بیان افکار و مفاهیم در قالب کلمات سنجیده می‌شود.

ب. بیان حرکتی: با این خرده‌آزمون، توانایی کودک در بیان افکار و مفاهیم از طریق اعمال و حرکات بدنی اندازه‌گیری می‌شود.

سازندگان آزمون مورد بحث، شش توانایی را که در بالا به اختصار به آنها اشاره شد، به عنوان توانایی‌های سطح تجسمی یا سطح بازنمایی طبقه‌بندی کرده‌اند. شش توانایی بعدی را نیز در سطح خودکار طبقه‌بندی کرده‌اند. در سطح خودکار، عملکرد فرد کمتر ارادی است و به صورت یکپارچه و سازمان‌یافته جلوه‌گر می‌شود. مهارت‌های خودکار شامل فعالیت‌هایی مانند تکمیل محرک‌های ناتمام دیداری و شنیداری، سرعت ادراک، توانایی بازسازی توالی محرک‌های ادراک‌شده و ترکیب اصوات جداگانه به صورت کلمه‌های بامعنا است. در این سطح دو فرایند عمده اندازه‌گیری می‌شود: پدیده تکمیل و توالی حافظه.

یک. پدیده تکمیل

منظور از تکمیل، توانایی شخص در کامل کردن محرک‌هایی است که به صورت ناتمام ارائه می‌شود، مانند جمله‌ها، کلمات و یا تصاویر ناتمام. برای سنجش توانایی آزمودنی در فرایند تکمیل چهار خرده‌آزمون وجود دارد.

· تکمیل دستوری: در این خرده‌آزمون، آزمودنی باید جمله‌های ناتمام را با استفاده از عبارت‌ها و براساس قواعد دستور زبان کامل کند.

· تکمیل دیداری: با این آزمون، توانایی کودک در شناسایی و درک اشیاء مانوس که به صورت محرک دیدرای و به‌گونه ناتمام به وی ارائه می‌شود مورد سنجش قرار می‌گیرد. آزمودنی باید با مشاهده جزیی از یک محرک دیداری کل آن را درک کند.

· تکمیل شنیداری: با این خرده‌آزمون، توانایی کودک در درک و معنا بخشیدن به کلماتی که بخش‌هایی از هر کلمه حذف شده است، سنجیده می‌شود. این توانایی در درک مطالب شنیده‌شده، گفت و شنود با دیگران و مکالمه‌های تلفنی نقش اساسی دارد.

· ترکیب اصوات: با این خرده‌آزمون، توانایی کودک در یکپارچه کردن اصوات جداگانه‌ای که با فاصله زمانی بین اصوات می‌شنود و درک کامل کلمه سنجیده می‌شود.

دو. پدیده توالی حافظه

توالی حافظه، یادآوری محرک‌های دیداری یا شنیداری از طریق حافظه کوتاه‌مدت است به همان صورتی که به شخص ارائه می‌شود. این فرایند شامل دو بخش است.

· توالی حافظه شنیداری: یعنی توانایی یادآوری رشته‌ای از ارقام شنیده‌شده به همان صورتی که شخص آنها را دریافت کرده است.

· توالی حافظه دیداری: یعنی توانایی یادآوری اشیاء و تصاویر به ترتیبی که دریافت شده است.

برای اجرای این آزمون لازم نیست که از نخستین پرسش‌های هر خرده‌آزمون شروع شود. برای این کار می‌توان برای هر آزمونی یک سطح پایه انتخاب کرد. در هر خرده‌آزمون، سطح پایه، پرسشی است که آزمودنی بتواند به ٥ پرسش بعد از آن پاسخ درست بدهد که در این صورت نمره‌های پرسش‌های قبل از آن برایش منظور می‌شود. سقف، به بالاترین سوالی گفته می‌شود که در آن آزمودنی در تعداد معینی از سوال‌های پس از آن با شکست مواجه شود. دوازده خرده‌آزمون باید به ترتیب زیر اجرا گردد:

١. دریافت شنیداری: این آزمون، شامل ٥٠ سوال است که آزمودنی باید به صورت “آری” یا “نه” به آنها پاسخ دهد. آزمایشگر هر سوال را به‌طور شفاهی و به صورت زبان محاوره‌ای به وضوح برای آزمودنی می‌خواند و او باید با گفتن “آری” یا “نه” به آنها پاسخ بدهد. هرگونه پاسخ، حرکت و یا اشاره‌ای که بیانگر پاسخ درست آزمودنی باشد، پذیرفته می‌شود. حتی می‌توان آزمودنی را تشویق کرد که پاسخ پرسش‌هایی را که نمی‌داند حدس بزند. اگر کودک از هر هفت سوال متوالی در سه سوال شکست بخورد، آزمایش قطع می‌شود. نمره‌ی آزمودنی برابر تعداد پاسخ‌های درست به علاوه‌ی تعداد سوال‌های زیر سطح پایه است.

٢. دریافت دیداری: این آزمون، دارای چهار پرسش تمرینی و ٤٠ پرسش اصلی است. هر پرسش شامل دو کارت است که روی یکی از آنها یک تصویر دیده می‌شود. در کارت دوم چهار تصویر کشیده شده است. آزمایش‌کننده کارتی را که یک تصویر روی آن است به مدت سه ثانیه مقابل چشم کودک می‌گیرد. پس از سه ثانیه کارت دوم را روی آن قرار می‌دهد، به‌طوری که تصویر کارت اول زیر کارت دوم پنهان شود. سپس به آزمودنی می‌گوید “حالا یکی دیگر را اینجا پیدا کن”. آزمودنی باید به تصویر مربوط از بین چهار تصویر کارت دوم اشاره کند(نباید نام ببرد). چنانچه سه شکست متوالی مشاهده شود، آزمایش قطع می‌گردد. نمره‌ی آزمودنی برابر تعداد پاسخ‌های درست به علاوه تعداد سوال‌های زیر سطح پایه است.

٣. توالی حافظه دیداری: این مرحله، دارای ٢٥سوال است. در این مرحله تعدادی کارت‌های کوچک به ابعاد تقریبا ٤ سانتی‌متر وجود دارد که روی هر کارت یک تصویر ساده‌ی هندسی کشیده شده و کتابچه‌ای که در صفحه‌ی آن تعدادی از این کارت‌ها در ردیف افقی کنار هم رسم شده است. تعداد این تصاویر در صفحه‌های اول یک یا دوتایی است که به‌تدریج تعداد آنها افزایش می‌یابد. تعداد تصاویر در صفحه‌های آخر به ٨ تصویر در هر ردیف می‌رسد. یک کارت سفید مقوایی که طول آن برابر طول صفحه‌ی کتابچه و عرض آن حدود ٨ سانتی‌متر است، نیز در این مرحله مورد نیاز است. آزمایش‌کننده، هر بار یکی از صفحه‌های کتابچه را به مدت ٥ ثانیه در معرض دید آزمودنی قرار می‌دهد تا به آن نگاه کند. سپس کتابچه را برداشته از او می‌خواهد که کارت‌های کوچک مربوط به تصاویری را که در صفحه‌ی کتابچه دیده است، طوری روی کارت مقوایی بچیند که همان تصویر صفحه‌ی کتابچه به دست آید. اگر آزمودنی در کوشش اول شکست خورد آزمایش بار دیگر تکرار می‌شود. اگر آزمودنی در دو پرسش شکست بخورد، آزمایش قطع می‌شود. برای موفقیت در کوشش اول برای هر سوال ٢ نمره و برای موفقیت در کوشش دوم برای هر سوال ١ نمره منظور می‌شود.

٤. تداعی شنیداری: این آزمون، دارای ٤٢ سوال است و هر سوال یک جمله‌ی قیاسی ناتمام است. آزمایش‌کننده، هر یک از جمله‌های قیاسی ناتمام را برای آزمودنی می‌خواند و در پایان جمله منتظر می‌ماند تا او جمله را کامل کند. اگر آزمودنی در سه سوال متوالی شکست بخورد، آزمایش قطع می‌شود. در ازای هر پاسخ درست یک نمره داده می‌شود.

٥. توالی حافظه شنیداری: در این آزمون، آزمایش‌کننده ارقام از دو تا هشت‌تایی را با فاصله‌ی ٢/١ ثانیه بین هر دو رقم برای آزمودنی می‌خواند و او باید آنها را به همان ترتیب بازگو کند. اگر در کوشش اول اشتباه کرد، همان ارقام بار دیگر به همان ترتیب برایش خوانده می‌شود و او باید آنها را به همان ترتیب بازگو کند. در صورتی که آزمودنی در هر ماده هر دو بار شکست بخورد، آزمایش قطع می‌شود. تعداد پرسش‌های آزمون ٢٨ پرسش است. برای هر پاسخ درست در کوشش اول دو نمره و در کوشش دوم یک نمره منظور می‌شود.

٦. تداعی دیداری: این آزمون از دو بخش تشکیل شده است. بخش اول ٢٠ سوال و دو تمرین دارد. در هر سوال یک کارت با 5 تصویر به آزمودنی ارائه می‌شود. سپس آزمایش‌کننده با اشاره به تصویر وسطی می‌گوید: “این شکل وسطی با کدام یک از چهار شکل دیگر(به شکل‌های اطراف آن اشاره می‌کند) جور است یا با آن در یک دسته قرار می‌گیرد؟”. بخش دوم دو تمرین و ٢٢ سوال دارد. در هر سوال آزمایش‌کننده با اشاره به دو تصویر سمت چپ می‌گوید: “اگر این تصویر با این جور باشد، این تصویر(اشاره به تصویر وسطی) با کدام یک از اینها(اشاره به چهار تصویر اطراف آن) جور است یا در یک دسته قرار می‌گیرد؟”. چنانچه آزمودنی در سه پرسش متوالی شکست بخورد، آزمایش قطع می‌شود. نمره‌ی هر آزمودنی برابر مجموع پرسش‌هایی است که به آنها پاسخ درست داده است.

٧. تکمیل دیداری: این خرده‌آزمون، از ٥ تصویر تشکیل شده است که تصویر اول به عنوان تمرین و ٤ تصویر دیگر سوال‌های اصلی آزمون محسوب می‌شوند. آزمایش‌کننده، تصویر اول(تصویر تمرینی) را به آزمودنی ارائه داده و می‌گوید: “این سگ‌ها را می‌بینی؟، سگ‌های دیگری هم در این تصویر پنهان شده‌اند. آیا می‌توانی آنها را پیدا کنی؟”. آزمایش‌کننده سپس آزمودنی را راهنمایی می‌کند تا سگ‌های دیگری را که در تصویر پنهان شده و یا بخش‌هایی از آنها دیده می‌شود پیدا کند. پس از انجام گرفتن این تمرین، چهار تصویر بعدی را یکی پس از دیگری به آزمودنی ارائه می‌دهد. آزمودنی برای یافتن پاسخ‌های هر سوال ٣٠ ثانیه وقت دارد. او باید در مدت ٣٠ ثانیه هر چند تصویر ناتمام را که در صفحه می‌بیند، پیدا کرده و به آنها اشاره کند. نمره‌ی آزمودنی برابر با تعداد پاسخ‌های درستی است که در مدت تعیین‌شده برای هر سوال پیدا می‌کند.

٨. بیان کلامی: موارد لازم: میخ، توپ، بلوک چوبی، پاکت و دکمه. آزمایش‌کننده هر بار یکی از اشیای بالا را به آزمودنی داده و به او می‌گوید: “هرچه درباره‌ی آن می‌دانی برایم بگو”. کودک در هر سنی که باشد، آزمایش با میخ شروع می‌شود. اگر کودک فقط یک پاسخ داد، آزمایش‌کننده به وی می‌گوید «چه چیز دیگری درباره‌ی آن می‌توانی بگویی؟» آزمایش‌کننده باید پاسخ‌های آزمودنی را ثبت کند. او می‌تواند با طرح پرسش‌های زیر آزمودنی را به توضیح و دادن پاسخ تشویق کند: “به آن چه می‌گوییم(یا آن چیست؟) چه رنگی است؟ از چه درست شده است؟ با آن چه کاری می‌توانید انجام دهید؟”. سپس آزمایش‌کننده می‌تواند پاسخ‌های آزمودنی را مرور کند و نظراتی را بر آن اضافه کند. برای بقیه‌ی سوال‌ها، زمان پاسخ دادن به هر سوال حدود یک دقیقه است. در مجموع می‌توان ٥ بار آزمودنی را به پاسخ داده تشویق کرد و این در صورتی است که پاسخی به سوال‌ها ندهد. اگر آزمودنی پاسخ مبهم داد، باید از او خواست که پاسخ خود را روشن‌تر بیان کند. در ازاء هر پاسخ درست براساس این ملاک‌ها یک نمره منظور می‌شود: نام بردن یا طبقه‌بندی شیء، تعیین رنگ، تعیین شکل، ترکیب یا ساخت شیء، عمل یا کارکرد شیء، بخش‌ها یا اجزای مهم شیء، تعیین اندازه‌ی کمی شیء، سایر خصایص فنی شیء، مقایسه شیء با اشیای دیگر، شخص و مکان یا چیزی که با شیء رابطه دارد. مجموع نمره‌ی آزمون ٢9 می‌باشد که ٧ نمره به توپ، ٧ نمره به بلوک چوبی، ٩ نمره به پاکت و ٦ نمره به دکمه داده می‌شود.

٩. تکمیل دستوری: این آزمون، دارای ٣٣ سوال است و هر سوال از تعدادی تصویر تشکیل شده است. آزمایش‌کننده با نشان دادن هر تصویر، جمله‌ای را به صورت شفاهی بیان می‌کند و آزمایش‌شونده باید آن را کامل کند. پس از ٦ شکست متوالی آزمایش قطع می‌شود. نمره‌ی آزمودنی برابر تعداد پاسخ‌های درست او به پرسش‌هاست.

١٠. بیان حرکتی: مواد لازم: یک چکش اسباب بازی و کتابچه‌ی تصاویر. آزمایش‌کننده، چکش را به دست آزمودنی داده و به او می‌گوید: “نشان بده که با چکش چه کار می‌کنند؟”. او سپس یک کتاب بسته را در اختیار آزمودنی قرار می‌دهد تا با چکش روی آن بکوبد. اگر کودک از عهده‌ی این کار برنیامد، خود آزمودنی چند بار چکش را روی کتاب می‌کوبد و سپس از کودک می‌خواهد که او هم آن کار را انجام دهد. آزمایش‌کننده بعد از این آزمایش، تصویر قهوه‌جوش و فنجان را به کودک نشان داده و به او می‌گوید: “حالا نشان بده که با قهوه‌جوش و فنجان چه کار می‌کنند؟”. اگر کودک عملی انجام نداد، آزمایش‌کننده می‌گوید: “حالا با هم این کار را انجام می‌دهیم.” و سپس ریختن قهوه از قهوه‌جوش به فنجان را وانمود می‌کند. آنگاه آزمودنی را تشویق می‌کند تا او نیز همان عمل را وانمود کند. تعداد ماده‌های این آزمون ١٥ تاست و برای هر حرکت صحیح در رابطه با وانمود کردن کاربرد تصاویر، یک نمره منظور می‌شود. مثلا در سوال تلفن برای چرخاندن انگشت یک نمره و برای گذاشتن دست در گوش نیز یک نمره داده می‌شود.

١١. تکمیل شنیداری: این آزمون، دارای ٣٠ کلمه است که در هر کلمه بعضی صداها حذف شده است. آزمایش‌کننده هربار پس از طرح یک پرسش کلمه‌ی ناتمام را تلفظ می‌کند و آزمودنی باید آن کلمه را به‌طور کامل بیان کند. اگر پاسخ درست نبود، آزمایش‌کننده کلمه را برایش به‌طور صحیح تکرار کرده از او می‌خواهد آن را تلفظ کند. کلمات به‌تدریج دشوارتر می‌شوند. پس از ٦ شکست متوالی آزمایش قطع می‌گردد. برای هر پاسخ درست یک نمره‌ی خام منظور می‌شود.

١٢. ترکیب اصوات: این آزمون از سه بخش تشکیل شده است. بخش اول شامل ٧ سوال اصلی و یک سوال تمرینی است. در این بخش، هر کلمه به دو یا سه بخش تقسیم شده و به‌طور مقطع و با فاصله‌ی ٢/١ ثانیه بین هر دو بخش برای کودک تلفظ می‌شود و او باید تصویر مربوط به آن را نشان دهد. بخش دوم شامل ١٧ کلمه است. این کلمه‌ها به شرح زیرند: شام، کار، گاو، من، مار، بد، کت، ساک، چشم، ابر، اسب، ماهی، کوچک، کودک، ماشین، گربه، کشتی. آزمایش‌کننده، هر کلمه را به صورت مقطع تلفظ می‌کند و آزمودنی باید آنها را تلفظ کند، مانند «ش، ا، م»، «م، آ، ه، ی». بخش سوم شامل هشت کلمه یا هجاهای بی‌معنی است مانند زب، رات و … روش اجرای هجاهای بی‌معنا نیز مانند بخش دوم است. نمره‌ی خام آزمودنی برابر مجموع پاسخ‌های درست او به این ٣٢ سوال است. [5]

تفسیر آزمون ITPA

نرم یا هنجار آزمون براساس نمره‌های خام ١٠٠٠ کودک بهنجار ٢ تا ١٠ ساله تدوین شده است. این هنجار برای هر یک از ١٢ خرده‌آزمون به صورت یک نمره‌ی مقیاسی محاسبه شده است که میانگین آن ٣٦ و انحراف معیار آن ٦ است. پس از اجرای آزمون و نمره‌گذاری هر خرده‌آزمون، با مراجعه به جداول نرم می‌توان نمره‌های خام خرده‌آزمون‌ها را به نمره‌های مقیاسی تبدیل کرد. برای هدف‌های تشخیصی و درمانی، لازم است درجه‌ی ناهمخوانی رشدی آزمودنی در ١٢ خرده‌آزمون تستITPA تعیین گردد. برای این کار، پس از تبدیل نمره‌های خام ١٢ خرده‌آزمون به نمره‌های مقیاسی، میانگین نمره‌های مقیاسی ١٢ خرده‌آزمون محاسبه می‌شود. آنگاه نمره‌ی مقیاس هر خرده‌آزمون با این میانگین مقایسه می‌گردد. چنانچه انحراف نمره‌های مقیاسی هر یک از خرده‌آزمون‌ها از میانگین محاسبه‌شده ٦+ نمره‌ی مقایسی باشد، به عنوان ناهمخوانی خاص در توانایی یا عدم توانایی تلقی نمی‌شود. هرگاه انحراف نمره‌های مقیاسی یک یا چند خرده‌آزمون ٧+ تا ٩+ نمره مقیاسی باشد، به عنوان ناهمخوانی مرزی محسوب می‌گردد. سرانجام اگر این انحراف ١٠+ نمره‌ی مقیاسی باشد، ناهمخوانی عمده و اساسی تشخیص داده می‌شود. در عین حال باید توجه داشت که نتایج این آزمون نیز باید با در نظر گرفتن سایر اطلاعات و نتایج آزمون‌های دیگر درباره‌ی آزمودنی مورد تعبیر و تفسیر قرار گیرد.[6]

نویسنده : منيره دانايي

هماهنگی دیداری حرکتی وتقویت آن:

1-انداختن توپ داخل تور یا سبد

2-توپ وراکت

3-توپ وقاشق

4-بازی دارت –قلاب و ماهیگیری

5-بازی پرتاب حلقه

6-کارت دوخت

7-مهره و نخ

8-مازها

9-پازل

10-مینی بسکتبال

11-بولینگ

12-گرفتن وپرتاب توپ

13-پیچاندن نخ دور قرقره

14-حمل زنگوله بطوری که صدا نکند

15-تیله بازی

16-یک قل دو قل

17-پینگ پنگ

18-بازی دست به دست

19-دومینو

20-رمزنویسی

21-پررنگ کردن نقطه چین ها وخط چین ها

22-تصاویر فراستیک

23-رنگ آمیزی اشکال

24-چیدن اشکال

25-کپی کردن اشکال

26-تیراندازی با تفنگ پلاستیکی

27-راه رفتن بین خطوط

28-ردیابی کردن خطوط با مداد یا انگشت

29-کوبیدن میخ در تخته

30-حمل لیوان آب بدون اینکه آب بیرون بریزد

31-بازی لی لی

32-جفت پا پریدن در جهات مختلف

33-بالا و پایین انداختن توپ و گرفتن آن با دست

34-پا توی جعبه کفش گذاشتن و راه رفتن

35-کشیدن دایره برروی سطح شیبدار وضربه زدن با توپ به وسط دایره

36-بستن توپ به سقف وضربه زدن با چوب یا راکت

37-برداشتن سکه از روی سطح صاف مانند شیشه با دو انگشت

38-باز وبسته کردن در ماژیک یا بطری با یک دست

39-بالا وپایین رفتن با نوک انگشتان از ماژیک یا لبه دفتر بایک دست ودر مراحل بعدی با هردو دست به صورت قرینه

40-رها کردن مداد و خط کش وگرفتن آن بایک دست

41-غلطیدن در امتداد یک خط با دست بسته و باز

42-ضربه زدن آرنج به پا به صورت متقابل و بر عکس

43-خم و راست شدن همراه با قدم بر داشتن و بر داشتن جسمی از روی زمین

44-چرخیدن به دور خود با حفظ تعادل

45-چرخیدن به دور خود و گرفتن توپ از دست معلم

46-طناب کشی و کش بازی

47-تقلید راه رفتن حیوانات

48-پانتومین یا لال بازی

50-راه رفتن عقب عقب

51-ایستادن روی یک پا  و پریدن از روی طناب

52-حفظ تعادل چوب بر روی انگشت دست 53-گذاشتن و چیدن چوب کبریت در جعبه 54-پرتاب توپ به هدف معین

 رشد قوه استدلال در کودک از ۳ تا ۴ سالگی آغاز می شود و والدین می توانند با آموزش همدلی، وجدان و خویشتن داری به کودک، به وی کمک کنند که در این مراحل تثبیت نشود. در غیر این صورت کودک با همان شیوه استدلال وارد دنیای بزرگسالی و زندگی مشترک شده و دچار مشکلات زیادی می شود.مسعود هنربخش، کارشناس ارشد روان شناسی بالینی با بیان این مطلب، به خراسان می گوید: وقتی می گوییم همسران کودکانه با هم رفتارمی کنند در واقع منظورمان این است که از نظر روانی رشد نکرده اند و نتوانسته اند قدرت استدلال خود را بالا ببرند.

هنربخش ادامه می دهد: استدلال یک کودک ۳ تا ۴ ساله خودمحورانه است یعنی وقتی چیزی می خواهد فقط به خواسته اش فکر می کند و قادر نیست بپذیرد که چیزی ممکن است مانع برآورده شدن خواسته اش شود. در دوران قبل از دبستان این گونه استدلال می کند که باید برخی کارها را به دلیل تنبیه نشدن انجام داد. کودک در این سن به هنگام انجام کار نادرست با خود می اندیشد که آیا انجام آن کار به دردسرش می ارزد یا خیر. سپس در سال های اولیه دبستان زمانی کار درستی انجام می دهد که نفعی برایش داشته باشد و نیازهایش برطرف شود. به عنوان مثال مداد خود را به دوستش قرض می دهد به شرط این که خودکاری از وی بگیرد. نکته این جاست که اگر کودک در این مراحل تثبیت شود، همین قوه استدلال را با خود به زندگی مشترک می آورد و همین گونه استدلال می کند. توقع دارد همسرش فقط به خدمت کردن او بیندیشد و استدلال هایش خودمحورانه است یا برخی کارها را به دلیل این که به دردسر می افتد انجام نمی دهد و یا پس از هر کاری، عوض آن را از همسرش مطالبه می کند
منبع: سلامت نیوز

فعالیت هایی جهت تقویت و بالا بردن ادراک و استدلال

1-بازی نخ جادویی

 2- جواب دادن به چیستان

3- معمای انگشتی اردی

4-ساختن صورت مسئله با ذهن پویا

5-تصاویر زنجیره ای

6-بازی باغ اسرارآمیز

7-نشان دادن قسمتی از فیلم وگفتن بقیه آن توسط دانش آموزان یا سؤال ازقسمت پخش شده فیلم

8-تصاویر وزیر نویس ها:قرار دادن زیر نویس مربوط به تصویر زیر آن توسط دانش آموز

9-خلاصه نویسی:دانش آموز پاراگرافی را در یک جمله خلاصه کند

10-ترسیم تصویر:از دانش آموز بخواهید داستانی را که توسط معلم شنیده،نقاشی کند

11-توالی پاراگراف ها وپرسیدن سؤال از پاراگراف های مرتب شده

12-خواندن پاراگراف توسط دانش آموز،جابجا کردن خطوط پاراگراف توسط معلم ومرتب کردن دوباره آن توسط دانش آموز

13-طبقه بندی فعالیت ها:گفتن چند مطلب متفاوت وطبقه بندی کردن براساس موضوع توسط دانش آموز

14-داستان نیمه تمام

15-کامل کردن جملات ناقص

16-خواندن مسئله کتاب ریاضی وتوضیح درباره آن مسئله

 براي بهبود استدلال كلامي و غير كلامي از راهكار هاي می توان از تمرینات زير استفاده کرد:

تشخیص تفاوتها و شباهتها و نقایص تصاویر- بازی راز تفاوت ها
تشخیص اشکال مخفی- چیدن انواع پازل- دومینو- مکعب های چندوجهی- تکمیل متن های ناقص- دیدن تصاویر شلوغ و بیان جزئیات آن- مسابقه هجی کردن کلمات- تمرین های نقطه به نقطه- شناسایی اشیاء معمولی و بحث درمورد جزئیات آنها- مسابقه حدس بزن چیه بوسیله توصیف یک شی یا حیوان و …- بازی با مکعب ها با الگو آموزش طبقه بندی- پیدا کردن روابط بین چیزها در طبیعت مثل چی از چی کوتاه تر- بلندتر- سفیدتر و … – مرتب نمودن (درک مفهوم ترتیب باعث تقویت خواندن می شود) اشکال یک جنس به او بدهید در اندازه های مختلف بگویید از کوچک به بزرگ یا از تیره به روشن (اگر مداد باشند) مرتب کند.اعداد را از کوچک به بزرگ با فاصله مشخص مثلاً 2تا2، یا 3تا 3 تا و … بنویسید-
رسم الگو و جداول شگفت انگیز (سودوکو)- مسائل ساده ریاضی- معماهای ریاضی- معماهای کبریتی- تشخیص غیرممکن ها و یا کلمات احمقانه در داستان های کوتاه مثلاً مادر در تابستان بخاری را روشن کرد چون خیلی سرد شده بود- شباهت و نسبت بین دو کلمه مثل نسبت قرمز به رنگ مثل رُز است به گل- تکمیل جملات ناقص- مرتب کردن تصاویر زنجیره ای- تشخیص جملات غلط از نظر دستور زبان- رانی پارک-